Krwotok poporodowy a odpowiedzialność za nadzór nad położnicą

To pytanie znalazło się w centrum sprawy karnej dotyczącej opieki nad położnicą we wczesnym okresie poporodowym. Prokurator oskarżył lekarkę ze specjalizacją w dziedzinie położnictwa i ginekologii oraz położną o nieumyślne narażenie pacjentki na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, czyli o czyn z art. 160 § 2 i 3 Kodeksu karnego. Sprawa trafiła do sądu odwoławczego po tym, jak sąd pierwszej instancji uniewinnił obie oskarżone.

Pierwsza godzina po porodzie

Do zdarzenia doszło 2 czerwca 2005 r. O godzinie 17.25 pacjentka urodziła syna siłami natury. Dziecko było w dobrym stanie. Dziesięć minut później pacjentka urodziła łożysko. Przy jego ocenie stwierdzono, że było kompletne. Położna wykonała masaż macicy, a pielęgniarka anestezjologiczna zmierzyła ciśnienie tętnicze, które wówczas było prawidłowe. Lekarka skontrolowała szyjkę macicy i zszyła krocze. Następnie personel umył pacjentkę i zmienił jej pościel oraz ubranie.

Około godziny 18.00 podano lek obkurczający macicę. Później lekarka i położna zajęły się uzupełnianiem dokumentacji medycznej. W tym czasie pacjentka zaczęła zgłaszać, że jest jej zimno i że czuje się słaba i zmęczona. Usłyszała, że są to następstwa przebytego porodu.

Dolegliwości nie ograniczały się jednak do osłabienia. Kobieta zgłaszała również trudności w oddychaniu, ból w klatce piersiowej i zaburzenia widzenia. Około godziny 18.30 stwierdzono spadek ciśnienia tętniczego do 80/60 mm Hg. Anestezjolog zlecił dożylne podawanie płynów, w tym roztworów koloidowych. W tym samym czasie rozpoznano krwotok poporodowy i rozpoczęto działania zmierzające do jego opanowania.

Zakres nadzoru nad położnicą

Kluczowe znaczenie dla sprawy miało jednak to, co wydarzyło się wcześniej. Ustalono, że w pierwszej godzinie po porodzie lekarka nie kontrolowała w wymaganych odstępach obkurczania się macicy, jej kształtu i wielkości ani położenia jej dna. Nie oceniała również ilości utraconej krwi. Nie oceniano też systematycznie ciśnienia tętniczego i tętna. Podobne zaniechania w zakresie monitorowania krwawienia oraz parametrów życiowych przypisano położnej.

W dokumentacji medycznej nie znaleziono zapisów pozwalających odtworzyć sposób monitorowania pacjentki w pierwszej godzinie po porodzie. Sąd pierwszej instancji ustalił przy tym, że kontrola powinna być prowadzona co 15 minut, a w razie zgłaszania niepokojących dolegliwości – nawet częściej. Nie chodziło więc wyłącznie o formalny brak wpisów, ale o niewykonanie czynności istotnych dla wczesnego wykrycia krwotoku.

Wyrok sądu rejonowego i apelacja prokuratora

Mimo takich ustaleń sąd rejonowy uniewinnił lekarkę i położną. Wskazał, że wcześniejsze rozpoznanie krwotoku pozwoliłoby wcześniej rozpocząć leczenie, lecz nie dawało pewności uratowania pacjentki. Nawet przy prawidłowym postępowaniu diagnostyczno-terapeutycznym masywny krwotok położniczy może bowiem zakończyć się zgonem.

Prokurator zaskarżył ten wyrok, a sąd odwoławczy podzielił zasadniczą część jego argumentacji. Zwrócił uwagę na sprzeczność w rozumowaniu sądu pierwszej instancji. Z jednej strony ustalono, że personel nie prowadził wymaganego nadzoru i że wcześniejsze wykrycie krwawienia dawało możliwość szybszej interwencji. Z drugiej strony uniewinnienie oparto na braku pewności, czy interwencja zapobiegłaby śmierci pacjentki.

Znaczenie zaniechania dla oceny zagrożenia

To rozróżnienie ma fundamentalne znaczenie dla odpowiedzialności karnej personelu medycznego. Lekarce i położnej nie zarzucono nieumyślnego spowodowania śmierci, lecz narażenie pacjentki na bezpośrednie niebezpieczeństwo. W przypadku tego przestępstwa nie trzeba wykazywać, że zaniechanie było przyczyną śmierci. Należy natomiast ustalić, czy niewykonanie ciążących na personelu obowiązków naraziło pacjentkę na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu bądź realnie zwiększyło już istniejące niebezpieczeństwo.

Sąd odwoławczy podkreślił, że niebezpieczeństwo może istnieć już wcześniej, niezależnie od zachowania lekarza. Odpowiedzialność może jednak wiązać się również z tym, że lekarz, który ma obowiązek działać, nie podejmuje czynności mogących zmniejszyć istniejące zagrożenie. Pytanie o to, czy pacjentka przeżyłaby, gdyby krwotok wykryto wcześniej, dotyczy jej śmierci. Przy ocenie zarzutu narażenia na niebezpieczeństwo istotne jest inne pytanie. Czy wymagany nadzór pozwoliłby wcześniej rozpoznać zagrożenie i je zmniejszyć?

W uzasadnieniu wskazano, że regularna ocena krwawienia, obkurczania się macicy oraz parametrów życiowych nie zatrzymuje sama w sobie utraty krwi. Może jednak umożliwić wcześniejsze rozpoznanie pogorszenia stanu pacjentki i szybsze rozpoczęcie leczenia, w tym działań zmierzających do zatamowania krwotoku i uzupełnienia utraconej krwi. To właśnie znaczenie zaniechanych czynności należało ocenić w kontekście zarzutu narażenia na niebezpieczeństwo.

Nie bez znaczenia pozostawało doświadczenie obu oskarżonych. Lekarka znała ryzyko związane z krwotokiem i wiedziała, że we wczesnym okresie poporodowym położnica wymaga szczególnego nadzoru. Położna również miała wieloletnią praktykę i zetknęła się wcześniej z podobnymi sytuacjami. Sąd odwoławczy uznał zatem za wadliwy wniosek, że nie mogły przewidzieć zagrożenia wynikającego z braku właściwej obserwacji, zwłaszcza wobec zgłaszanych przez pacjentkę dolegliwości.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego i wnioski dla praktyki

Ostatecznie sąd odwoławczy uchylił wyrok uniewinniający i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Nie oznacza to, że przesądził o winie lekarki i położnej. Uznał natomiast, że sąd pierwszej instancji błędnie ocenił znaczenie ustalonych zaniechań i nie rozpatrzył ich w świetle znamion przestępstwa zarzuconego oskarżonym.

Dla lekarzy ginekologów i położników orzeczenie jest ważnym przypomnieniem, że obowiązek aktywnego nadzoru nad pacjentką trwa również po zakończeniu porodu. Wczesny okres poporodowy wymaga systematycznej oceny stanu kobiety, a zgłaszane przez nią objawy wymagają oceny zarówno pod kątem możliwych powikłań, jak i typowego zmęczenia po porodzie.

Sprawa pokazuje także, jak istotne jest odnotowanie wyników obserwacji i pomiarów. Dokumentacja nie zastępuje prawidłowego monitorowania, ale w późniejszym postępowaniu pozwala ustalić, czy i kiedy oceniano krwawienie, napięcie macicy oraz parametry życiowe, a także jak personel reagował na zgłaszane objawy.

Najważniejszy wniosek dotyczy jednak oceny prawnej. Brak pewności, że prawidłowe postępowanie uratowałoby życie pacjentki, nie przesądza jeszcze o braku odpowiedzialności za narażenie jej na niebezpieczeństwo. W takim postępowaniu sąd bada przede wszystkim, czy lekarka i położna wykonały obowiązki, których realizacja mogła zapobiec powstaniu lub znaczącemu zwiększeniu bezpośredniego zagrożenia. Kwestia odpowiedzialności za śmierć pacjentki wymaga odrębnej oceny.

Autorki:

adw. Karolina Podsiadły-Gęsikowska

Adwokat. Wspólniczka kancelarii specjalizującej się w prawie medycznym i obsłudze prawnej podmiotów leczniczych.

r. pr. Aleksandra Powierża

Radca prawny. Wspólniczka kancelarii specjalizującej się w prawie medycznym i obsłudze prawnej podmiotów leczniczych.

Zobacz wszystkie artykuły autorek

Publikacja

Artykuł opublikowany w numerze 5/2026 magazynu Nowy Gabinet Ginekologiczny

Materiał pochodzi z wydania czasopisma dla lekarzy, poświęconego aktualnym zagadnieniom klinicznym i organizacyjnym w praktyce ginekologicznej i położniczej.

Zobacz pełny spis treści Zamów newsletter