Mikrobiota pochwy może mieć znaczenie dla utrzymywania się zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) i rozwoju neoplazji śródnabłonkowej szyjki macicy. Przegląd 33 badań wskazuje na powtarzalne zmiany jej składu, ale nie rozstrzyga o ich roli przyczynowej. Jak interpretować te zależności i jakie znaczenie mogą mieć dla praktyki klinicznej?
Abstrakt | Abstract
Abstrakt: Przetrwałe zakażenie onkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) stanowi główny czynnik ryzyka rozwoju neoplazji śródnabłonkowej szyjki macicy (CIN), a jednym z potencjalnych czynników modulujących przebieg zakażenia jest skład mikrobioty pochwy. W przeglądzie systematycznym obejmującym 33 badania wykazano związek pomiędzy przetrwałym zakażeniem HPV i zmianami CIN a dysbiozą pochwy, charakteryzującą się zmniejszeniem udziału bakterii z rodzaju Lactobacillus oraz zwiększeniem względnego udziału bakterii beztlenowych, zwłaszcza Gardnerella spp. i Prevotella spp. Szczególnie istotne wydaje się zróżnicowanie roli poszczególnych gatunków Lactobacillus, przy czym dominacja L. crispatus wiąże się z korzystniejszym profilem mikrobiologicznym, natomiast wyniki dotyczące L. iners są niejednorodne, a w części badań jego dominacja wiązała się z utrzymywaniem się zakażenia. Potencjalne mechanizmy obejmują zaburzenia integralności bariery śluzówkowej, zmiany metabolizmu bakteryjnego oraz modulację miejscowej odpowiedzi immunologicznej i procesów zapalnych. Pomimo obserwowanych zależności dostępne dane nie pozwalają na jednoznaczne potwierdzenie przyczynowej roli dysbiozy w progresji zmian przednowotworowych szyjki macicy. Dalsze badania prospektywne są niezbędne do określenia wartości prognostycznej profilu mikrobioty pochwy oraz możliwości jego wykorzystania w diagnostyce i profilaktyce zmian związanych z zakażeniem HPV.
Słowa kluczowe: mikrobiota pochwy, przetrwałe zakażenie HPV, dysbioza, Lactobacillus, neoplazja śródnabłonkowa szyjki macicy, CIN
Title: Vaginal Microbiota and Persistent HPV Infection
Abstract: The article discusses a systematic review of 33 studies on vaginal microbiota in women with human papillomavirus infection or cervical intraepithelial neoplasia. A recurring finding was lower abundance of Lactobacillus and higher abundance of anaerobic bacteria. The authors describe species-level differences, proposed mechanisms and methodological limitations. Current evidence does not support routine microbiota profiling or probiotic use to prevent these lesions.
Keywords: vaginal microbiota, persistent HPV infection, dysbiosis, Lactobacillus, cervical intraepithelial neoplasia, CIN
Mikrobiota jako potencjalny czynnik modyfikujący przebieg zakażenia
Przetrwałe zakażenia onkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) stanowią podstawowy warunek rozwoju większości przypadków raka szyjki macicy, jednak samo wykrycie wirusa nie przesądza o progresji nowotworowej. Większość zakażeń ustępuje samoistnie, a tylko część prowadzi do neoplazji śródnabłonkowej szyjki macicy (cervical intraepithelial neoplasia; CIN) [1]. Coraz większą uwagę zwraca się zatem na lokalne czynniki modyfikujące eliminację HPV, w tym skład mikrobioty pochwy, integralność bariery śluzówkowej oraz odpowiedź immunologiczną. W fizjologicznych warunkach dominacja bakterii z rodzaju Lactobacillus sprzyja utrzymywaniu kwaśnego pH i ogranicza kolonizację drobnoustrojami oportunistycznymi. Opublikowana we wrześniu 2026 r. praca Chew i wsp. [2] stanowi próbę oceny, jakie profile mikrobiologiczne towarzyszą zakażeniom HPV i zmianom CIN oraz jakie mechanizmy mogłyby wyjaśniać te zależności.
Zakres i ograniczenia przeglądu 33 badań
Badanie przeglądowe zarejestrowano w PROSPERO (CRD420251167829) i opisano zgodnie z wytycznymi PRISMA 2020 dotyczącymi raportowania przeglądów systematycznych. Przeszukano w tym celu bazy PubMed, Web of Science, Scopus, CINAHL i ProQuest, uwzględniając publikacje do października 2025 r. Włączono 33 badania opublikowane w latach 2013– 2025, w tym 27 przekrojowych i sześć podłużnych, pochodzących z dziesięciu krajów. Ponad połowę badań przeprowadzono na terenie Chin. Analizowano status zakażenia HPV, stopień CIN, skład taksonomiczny mikrobioty, typy społeczności mikrobiologicznych (community state types; CST), wskaźniki różnorodności oraz wybrane parametry funkcjonalne. Jakość oceniono narzędziami Joanna Briggs Institute: 29 badań (87,9%) zakwalifikowano jako obarczone niskim ryzykiem błędu systematycznego, a cztery — umiarkowanym. Ocena ta nie wyklucza wpływu nieuwzględnionych czynników zakłócających; tylko 13 z 33 badań spełniło oba kryteria dotyczące ich identyfikacji i kontroli. Ze względu na znaczne różnice populacyjne i metodologiczne nie wykonano metaanalizy; zastosowano syntezę opisową. Autorzy wyraźnie oddzielili mechanizmy bezpośrednio zmierzone od wywnioskowanych i proponowanych na podstawie badań zewnętrznych [2].
Zmiany składu mikrobioty towarzyszące HPV i neoplazji
Stwierdzono, że najbardziej powtarzalnym zjawiskiem było zmniejszenie udziału Lactobacillus spp. przy jednoczesnym wzroście względnej obfitości bakterii beztlenowych. Zmniejszenie udziału Lactobacillus spp. odnotowano w 29 badaniach. Wśród badań wskazujących kierunek zmiany zwiększenie względnego udziału Prevotella spp. stwierdzono w 21 z 22, a Gardnerella spp. — w 19 z 19. Często obserwowano również zwiększony udział bakterii z rodzajów Streptococcus, Sneathia, Atopobium i Megasphaera. Liczby te oznaczają zgodność kierunku obserwacji, nie zaś wielkość efektu ani ryzyko względne. U kobiet z neoplazją śródnabłonkową szyjki macicy stopnia 2 lub 3 (CIN2/3) oraz w grupach opisywanych jako zmiany śródnabłonkowe dużego stopnia (HSIL) częściej stwierdzano mikrobiotę wielogatunkową, ubogą w Lactobacillus spp., odpowiadającą CST IV. Nie we wszystkich kohortach zmiany te nasilały się jednak stopniowo wraz ze stopniem CIN: w części dysbioza była widoczna już przy samym zakażeniu HPV, a w innych istotne różnice pojawiały się dopiero w zmianach wysokiego stopnia. Wskaźniki różnorodności alfa i beta dawały niejednorodne wyniki, co ogranicza użyteczność pojedynczego wskaźnika jako uniwersalnego biomarkera progresji [2].
Znaczenie gatunków Lactobacillus i możliwe mechanizmy
Szczególne znaczenie ma rozróżnienie gatunków z rodzaju Lactobacillus. Dominacja L. crispatus jest zwykle interpretowana jako korzystny profil ekosystemu pochwy, natomiast dominacja L. iners w części badań wiązała się z utrzymywaniem się zakażenia HPV. Wyniki dotyczące tego gatunku są jednak niejednorodne i zależą od badanej populacji oraz składu całej mikrobioty [2–5]. Autorzy zwrócili uwagę na potencjalną rolę inerolizyny i mniejszą stabilność społeczności zdominowanych przez L. iners. Wśród hipotetycznych mechanizmów dysbiozy wymienia się aktywność sialidaz bakterii z rodzajów Gardnerella i Prevotella, mogących naruszać warstwę śluzową, działanie enzymów proteolitycznych, zmiany metabolizmu mleczanów oraz modulację odpowiedzi immunologicznej. Rozważane są zarówno osłabienie lokalnej kontroli przeciwwirusowej, jak i przewlekły stan zapalny oraz przebudowa macierzy zewnątrzkomórkowej. Należy jednak podkreślić, że większość tych mechanizmów wywiedziono z literatury eksperymentalnej lub przewidywanych funkcji taksonów, a nie potwierdzono bezpośrednio w analizowanych kohortach. Wyjątki obejmowały wybrane pomiary metabolomiczne, między innymi zmiany metabolizmu hipuranu i glicerofosfolipidów [2].
Związek statystyczny a przyczynowość
Uzyskane wyniki wskazują na spójny związek ekologicznego zaburzenia mikrobioty pochwy z utrzymywaniem się HPV i występowaniem CIN, ale nie dowodzą, że dysbioza jest samodzielną przyczyną transformacji nowotworowej. Zależność może być dwukierunkowa: zmieniona mikrobiota potencjalnie sprzyja przetrwaniu wirusa, lecz samo zakażenie i zmiany nabłonka mogą również modyfikować lokalne środowisko. Sześć badań podłużnych dostarcza wstępnych przesłanek dotyczących następstwa czasowego, jednak przeważająca liczba badań przekrojowych nie pozwala na mocne wnioskowanie przyczynowe. Dodatkowe ograniczenia obejmują różne platformy sekwencjonowania i procedury bioinformatyczne, niepełną kontrolę czynników zakłócających, nierównomierną reprezentację geograficzną i potencjalne nakładanie się uczestniczek niektórych badań. Sekwencjonowanie fragmentów genu kodującego 16S rRNA, czyli rybosomalny RNA, służy głównie ocenie składu taksonomicznego bakterii; nie potwierdza ekspresji genów wirulencji. Co istotne, dysbioza stwierdzana metodami molekularnymi nie jest tożsama z klinicznie rozpoznaną waginozą bakteryjną [2].
Znaczenie kliniczne i kierunki dalszych badań
Profil mikrobioty pochwy może więc w przyszłości uzupełniać ocenę ryzyka przetrwałego zakażenia HPV i progresji CIN, szczególnie w połączeniu z genotypowaniem HPV oraz badaniami przesiewowymi. Potencjalne interwencje ukierunkowane na przywrócenie dominacji korzystnych gatunków Lactobacillus, w tym probiotyki i żywe produkty bioterapeutyczne, pozostają jednak na etapie badań; przedstawiony przegląd nie uzasadnia ich rutynowego stosowania w zapobieganiu CIN lub rakowi szyjki macicy. Priorytetem są prospektywne badania z powtarzanym pobieraniem próbek, łączące sekwencjonowanie metagenomowe, metatranskryptomikę, metabolomikę i ocenę lokalnej odpowiedzi immunologicznej. Najważniejszy wniosek pracy jest następujący: utrata dominacji Lactobacillus spp. i ekspansja wielogatunkowej mikrobioty beztlenowej stanowią powtarzalny sygnał towarzyszący przetrwałemu zakażeniu HPV oraz neoplazji szyjki macicy, lecz wartość prognostyczna tego zjawiska i jego ewentualna rola przyczynowa wymagają dalszej weryfikacji [2–5].
Podsumowanie
- Zmniejszony udział bakterii z rodzaju Lactobacillus i zwiększony udział bakterii beztlenowych często towarzyszą zakażeniu HPV oraz neoplazji śródnabłonkowej szyjki macicy.
- Znaczenie poszczególnych gatunków Lactobacillus jest odmienne, a wyniki dotyczące L. iners pozostają niejednorodne.
- Obserwowane zależności nie dowodzą, że dysbioza powoduje progresję zmian przednowotworowych.
- Profilowanie mikrobioty i interwencje ukierunkowane na jej modyfikację wymagają dalszych badań; omawiany przegląd nie uzasadnia rutynowego stosowania probiotyków w profilaktyce neoplazji lub raka szyjki macicy.
Bibliografia
1. Schiffman M, Doorbar J, Wentzensen N i wsp. Carcinogenic human papillomavirus infection. Nat Rev Dis Primers. 2016; 2: 16086. doi: 10.1038/ nrdp.2016.86.
2. Chew YY, Sharma A, Goh SSL i wsp. Vaginal Microbial Risk Factors Associated with Human Papillomavirus-Induced Cervical Intraepithelial Neoplasia: A Systematic Review. Int J Mol Sci. 2026; 27(19): 8625. doi: 10.3390/ijms27198625.
3. Wang H, Ma Y, Li R i wsp. Associations of Cervicovaginal Lactobacilli with High-Risk Human Papillomavirus Infection, Cervical Intraepithelial Neoplasia, and Cancer: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Infect Dis. 2019; 220(8): 1243– 1254. doi: 10.1093/infdis/jiz325.
4. Wu M, Li H, Yu H i wsp. Disturbances of Vaginal Microbiome Composition in Human Papillomavirus Infection and Cervical Carcinogenesis: A Qualitative Systematic Review. Front Oncol. 2022; 12: 941741. doi: 10.3389/fonc.2022.941741.
5. Mancilla V, Jimenez NR, Bishop NS i wsp. The Vaginal Microbiota, Human Papillomavirus Infection, and Cervical Carcinogenesis: A Systematic Review in the Latina Population. J Epidemiol Glob Health. 2024; 14(2): 480–497. doi: 10.1007/s44197-024-00201-z.
Cytowanie artykułu (APA) | Cite
Cymer, E., Gontkiewicz, M. & Dzieciątkowski, T. (2026). Mikrobiota pochwy a przetrwałe zakażenie HPV. Nowy Gabinet Ginekologiczny, (5), 32–34.
Publikacja
Artykuł opublikowany w numerze 5/2026 magazynu Nowy Gabinet Ginekologiczny
Materiał pochodzi z wydania czasopisma dla lekarzy, poświęconego aktualnym zagadnieniom klinicznym i organizacyjnym w praktyce ginekologicznej i położniczej.
Mikrobiota pochwy a przetrwałe zakażenie HPV
Więcej artykułów w magazynie Nowy Gabinet Ginekologiczny.
