Czyli co musisz wiedzieć, a co spokojnie możesz zostawić andrologowi. Andrologia w praktyce internisty, urologa i endokrynologa obejmuje wstępną ocenę objawów niedoboru testosteronu oraz decyzję o dalszej diagnostyce. Jakie badania można wykonać w gabinecie i kiedy skierować pacjenta do androloga?
Abstrakt | Abstract
Abstrakt: Przewodnik opisuje sytuacje, w których internista, urolog lub endokrynolog może rozpocząć diagnostykę dolegliwości andrologicznych. Autorka omawia wywiad, badanie fizykalne, oznaczenia testosteronu i gonadotropin oraz znaczenie planów prokreacyjnych. Tabela zestawia przykłady przypadków, w których można rozpocząć ocenę w gabinecie, oraz sytuacje wymagające konsultacji specjalistycznej.
Słowa kluczowe: andrologia kliniczna, hipogonadyzm, testosteron, niepłodność męska, diagnostyka, konsultacja andrologiczna
Title: Andrology in the Daily Practice of Internists, Urologists and Endocrinologists
Abstract: This practical guide outlines when an internist, urologist or endocrinologist can begin assessing andrological complaints. It discusses clinical history, physical examination, testosterone and gonadotropin measurements, and the relevance of fertility plans. A table presents clinical scenarios in which initial assessment can be undertaken in the office and situations that call for specialist referral.
Keywords: clinical andrology, hypogonadism, testosterone, male infertility, diagnostic work-up, andrology referral
Nie jesteś andrologiem? Spokojnie – nie musisz być. Ale jesteś lekarzem. A to oznacza, że mężczyzna z problemami hormonalnymi, płodnością, libido, jądrami czy „zmęczeniem” prędzej czy później trafi właśnie do Ciebie. I wtedy warto wiedzieć: co trzeba sprawdzić, kiedy działać samemu, a kiedy po prostu powiedzieć: „tu potrzebny jest androlog”.
Internista – Twój pacjent to nie tylko serce i ciśnienie
Czego nie możesz przegapić?
Ginekomastii.
Otyłości i zespołu metabolicznego + libido na poziomie zero.
Stałego „zmęczenia”, depresji bez wyraźnej przyczyny.
Słabego przyrostu masy mięśniowej mimo ćwiczeń.
Zaburzeń seksualnych, kiedy pacjent powie: „Panie doktorze, nie mam ochoty na seks i nie wiem, co się dzieje”.
Co możesz zrobić?
Zebrać wywiad.
Zlecić testosteron całkowity (rano, na czczo, × 2), gdy w normie lub w szarej strefie, zleć SHBG i albuminę.
Jeśli stężenie testosteronu całkowitego jest < 8 nmol/l, zleć LH, FSH, PRL.
Zbadaj jądra! (tak, da się, spokojnie).
Kiedy kierować?
Jeśli nie wiesz, co dalej z interpretacją wyników.
Jeśli T bardzo niskie i objawy nasilone.
Jeśli są czerwone flagi: makrogruczolak, niepłodność.
Endokrynolog – andrologia to Twoja bliska kuzynka
Co powinnaś/powinieneś wiedzieć?
Oś HPT działa jak każda inna oś hormonalna, badaj ją jak tarczycę! W hipogonadyzmie wtórnym myśl o przyczynach: guz przysadki, hiperprolaktynemia, trauma.
Czego się nie bój:
Leczenia preparatami testosteronu, jeśli spełnione kryteria.
Stosowania hCG, SERM, gdy pacjent planuje potomstwo.
Prowadzenia pacjenta po SAA, pod warunkiem monitorowania i współpracy z andrologiem.
Kiedy kierować do androloga?
Niepłodność pierwotna.
Podejrzenie zespołu Kallmanna, zespołu Klinefeltera.
Wnętrostwo, azoospermia, zaburzenia różnicowania płci.
Zawsze, kiedy czujesz, że to „nie twoja bajka”.
Urolog – Ty masz pacjenta „z jądrami”
Dlaczego warto znać podstawy andrologii?
Bo przychodzi mężczyzna z bólem jądra... a wychodzi z rozpoznaniem hipogonadyzmu. Bo nie każda ginekomastia to nowotwór, ale każda coś mówi. Bo testosteron wpływa też na prostatę i odwrotnie!
Co możesz zrobić?
Zbadać jądra i prącie, to Twoje „podwórko”. Zwracaj uwagę na objętość jąder (prawidłowa > 12 ml), oglądaj najądrza, wykonaj badanie USG przezodbytnicze gruczołu krokowego (TRUS, ang. Transrectal Ultrasound) celem oceny gruczołu krokowego, pęcherzyków nasiennych i ewentualnych cech infekcji układu płciowego, które może bardzo dużo wnieść w diagnostyce niepłodności u mężczyzn.
Zlecić oznaczenie stężeń T (x2) + SHBG + albumina, wyliczyć fT, oznaczyć LH, FSH i przy objawach; rozpoznaj rodzaj hipogonadyzmu i lecz w zależności od wskazań i przeciwwskazań.
Czego nie musisz robić sam:
Leczenia zaburzeń hormonalnych „na czuja”.
Leczenia azoospermii idiopatycznej.
Rozpisywania schematów SERM/hCG/FSH, jeśli to nie twoja „bajka”.
Pamiętaj: nie musisz być specjalistą od wszystkiego. Ale...
Słuchaj pacjenta.
Nie bój się pytać o libido.
Nie bój się zlecać oznaczania stężenia testosteronu i innych hormonów.
Nie przegap czegoś, co może zmienić jego życie.
I jeśli nie wiesz – pytaj, kieruj, ucz się.
Bo mężczyzna też potrzebuje lekarza, który nie boi się andrologii.
Tabela 1. Podpowiedź, kiedy działać samemu, a kiedy kierować dalej do androloga
| Sytuacja | Możesz działać sam | Warto kierować |
|---|---|---|
| T = 7,5 nmol/l, libido↓, LH↓ | Tak, zacznij diagnostykę | – |
| Pacjent 18 lat, brak dojrzewania | – | Koniecznie do endo/ |
| Planowanie dziecka, T < 8 nmol/l, LH/FSH↓ | – | Nie dawaj T, kieruj dalej |
| 40-latek po SAA, brak libido | Możesz zacząć wywiad, TRT? | Współpraca z andrologiem |
| Zespół metaboliczny, otyłość, T = 9 nmol/l | Diagnostyka, zmiana stylu życia | – |
| Podejrzenie guza przysadki | – | MR, endokrynolog |
| T = 11 nmol/l, silne objawy hipogonadyzmu | Szara strefa – zależnie od reszty wyników | Rozważ konsultację |
Podsumowanie
- Wywiad o objawach, funkcjach seksualnych i planach prokreacyjnych
- Poranne oznaczenia testosteronu i interpretacja wyników w kontekście objawów
- Zadania internisty, endokrynologa i urologa we wstępnej ocenie
- Przykłady wskazań do konsultacji andrologicznej
Cytowanie artykułu (APA) | Cite
Blicharz-Dorniak, J. (2026). Andrologia w codziennej pracy internisty, urologa i endokrynologa. Nowy Gabinet Ginekologiczny, (5), 28–29.
Publikacja
Artykuł opublikowany w numerze 5/2026 magazynu Nowy Gabinet Ginekologiczny
Materiał pochodzi z wydania czasopisma dla lekarzy, poświęconego aktualnym zagadnieniom klinicznym i organizacyjnym w praktyce ginekologicznej i położniczej.
Andrologia w codziennej pracy internisty, urologa i endokrynologa
Więcej artykułów w magazynie Nowy Gabinet Ginekologiczny.
