• Połączenie wieloletniej obserwacji i obrazowania mózgu 176 dzieci z analizą istniejących próbek tkanki mózgowej 83 dzieci urodzonych przedwcześnie i o czasie

• Około 230 milimetrów sześciennych mniejszej objętości móżdżku w związku z każdym dodatkowym tygodniem rozwoju poza macicą przed terminem porodu

• Związek mniejszej objętości móżdżku z gorszymi wynikami rozwoju ruchowego, językowego i poznawczego ocenianymi między 9. a 36. miesiącem życia

• Wskazanie procesów komórkowych mogących pomóc w przyszłym doborze neuroprotekcji, bez potwierdzenia skuteczności nowej metody leczenia

Najintensywniejszy wzrost przypada na koniec ciąży

Między 24. a 40. tygodniem ciąży objętość ludzkiego móżdżku zwiększa się około pięciokrotnie. W tym czasie dojrzewają neurony i tworzą się sieci uczestniczące w kontroli ruchu, rozwoju języka oraz funkcjach poznawczych. Poród przedwczesny sprawia, że część tego procesu zachodzi już w środowisku pozamacicznym.

Zespół związany z Children’s National Hospital, w tym Panagiotis Kratimenos i Vittorio Gallo, zbadał, jak moment urodzenia wiąże się z dalszym dojrzewaniem móżdżku. Badacze chcieli wyjaśnić także trudności rozwojowe u wcześniaków, u których nie stwierdza się wyraźnego uszkodzenia mózgu w standardowej ocenie.

Od obrazowania do aktywności genów

Autorzy połączyli dane z obrazowania i obserwacji rozwoju 176 dzieci z analizą przechowywanych próbek tkanki mózgowej 83 dzieci urodzonych przedwcześnie lub o czasie. Były to odrębne źródła danych. Zastosowano między innymi transkryptomikę przestrzenną, pozwalającą określać aktywność genów w konkretnych obszarach tkanki, ze szczególnym uwzględnieniem komórek Purkinjego i komórek ziarnistych.

Według komunikatu zespołu każdy tydzień rozwoju poza macicą przed terminem porodu wiązał się z objętością móżdżku mniejszą o około 230 milimetrów sześciennych. Mniejsza objętość korelowała z opóźnieniami ruchowymi, językowymi i poznawczymi między 9. a 36. miesiącem życia. Jest to zależność obserwowana w badanej populacji, a nie stały ubytek tkanki przypadający na każdy tydzień u konkretnego dziecka.

Znaczenie dla opieki nad wcześniakiem

Wyniki wskazują, że dojrzewanie komórek oraz przyrost objętości móżdżku nie muszą przebiegać w tym samym tempie. Znaczenie mają moment urodzenia, obciążenia fizjologiczne, choroby oraz środowisko opieki na oddziale intensywnej terapii noworodka.

Zdaniem autorów ocena dojrzałości biologicznej może w przyszłości uzupełniać wiek kalendarzowy przy określaniu ryzyka i planowaniu neuroprotekcji, czyli działań chroniących rozwijający się układ nerwowy. Badanie pomaga wskazać procesy, na które można ukierunkować dalsze prace. Nie dowodzi jednak, że zastosowanie opisanych markerów lub konkretnej interwencji poprawia już wyniki leczenia wcześniaków.

Źródła

Sanidas G i współautorzy. Intrinsic gestational timing governs human cerebellar development after preterm birth. Science, 2026. Publikacja wskazana w komunikacie instytucji badawczych.

Children’s National Hospital. Premature birth alters the brain’s developmental clock, 29 października 2026 roku. Komunikat autorów udostępniony przez Medical Xpress; liczebności prób i wyniki ilościowe.

Seattle Children’s. Publication Q&A: Preterm Birth Alters the Natural Timing of Brain Development, 29 października 2026 roku. Omówienie wyników przez współautora badania Vittoria Galla.

Autor:

Przemysław Tórz

dziennikarz medyczny

Dziennikarz medyczny specjalizujący się w tematach medycznych: stomatologii, ginekologii oraz polityki zdrowotnej. Na co dzień współpracuje z redakcją magazynu „Nowy Gabinet Ginekologiczny” i portalem e-ginekologia.pl. Jego teksty cechuje rzetelność oraz umiejętność łączenia wiedzy eksperckiej z aktualnymi wyzwaniami branży medycznej.

Zobacz wszystkie artykuły autora - ta opcja może wymagać zalogowania na stronie