Od 1 sierpnia 2026 roku test HPV HR zastąpi cytologię jako podstawowe badanie w polskim Programie Profilaktyki Raka Szyjki Macicy. Test będzie dostępny bez skierowania, a kobiety spełniające kryteria programu będą mogły zapisać się na badanie między innymi przez Internetowe Konto Pacjenta i aplikację mojeIKP.
-
Od 1 sierpnia 2026 roku podstawowym badaniem przesiewowym w programie profilaktyki raka szyjki macicy będzie test HPV HR
-
Kobiety w wieku od 25 do 64 lat będą mogły wykonać badanie bez skierowania, między innymi w poradniach ginekologicznych i wybranych podstawowej opieki zdrowotnej
-
U kobiet z dodatnim wynikiem testu HPV HR z tego samego materiału zostanie wykonana cytologia na podłożu płynnym, która będzie służyła do dalszej oceny zmian w obrębie szyjki macicy
-
Wprowadzenie pierwotnego screeningu HPV HR oznacza zmianę strategii profilaktyki, której podstawą jest identyfikacja zakażenia wysokoonkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego, będącego głównym czynnikiem ryzyka raka szyjki macicy
Zmiana programu profilaktyki od 1 sierpnia 2026 roku
Od 1 sierpnia 2026 roku w Polsce zmieniają się zasady realizacji Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy. Zgodnie z zarządzeniem prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia dotychczasowa cytologia jako podstawowe badanie przesiewowe zostanie zastąpiona testem HPV HR, czyli testem molekularnym wykrywającym zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego o wysokim potencjale onkogennym. Zmiana oznacza przejście z modelu screeningu opartego przede wszystkim na ocenie cytologicznej komórek szyjki macicy do strategii, w której pierwszym etapem diagnostyki będzie identyfikacja obecności wysokoonkogennych typów wirusa HPV. Cytologia pozostanie elementem postępowania diagnostycznego u kobiet z dodatnim wynikiem testu HPV HR.
Dotychczasowa cytologia będzie mogła być wykonywana w ramach programu na zasadach przejściowych. Zapisy na klasyczne badanie cytologiczne będą możliwe do końca lipca 2026 roku, natomiast Narodowy Fundusz Zdrowia będzie rozliczał te świadczenia do końca sierpnia. Jak wskazano w zarządzeniu, „rozliczaniu będą podlegać wyłącznie te badania, które zostały rozpoczęte do dnia 31 lipca 2026 r.” Po rozliczeniu tych świadczeń umowy dotyczące realizacji cytologii w dotychczasowym modelu programu wygasną.
Test HPV HR bez skierowania
Test HPV HR będzie dostępny bez skierowania. Badanie będzie można wykonać w poradniach ginekologicznych, przy czym część placówek już realizuje tego rodzaju diagnostykę, a także w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej spełniających wymagania programu. W podstawowej opiece zdrowotnej pobieranie materiału do badania będą mogły wykonywać położne, które ukończą odpowiednie kursy przygotowujące do realizacji tego świadczenia. Rozszerzenie miejsc, w których można pobrać materiał do badania, ma znaczenie organizacyjne i może ułatwić dostęp do profilaktyki kobietom, które dotychczas rzadziej korzystały z badań przesiewowych.
Na badanie będzie można zapisać się bez skierowania przez Internetowe Konto Pacjenta, aplikację mojeIKP oraz bezpośrednio w placówkach realizujących program.
Co dzieje się po dodatnim wyniku HPV HR?
Wprowadzenie testu HPV HR jako podstawowego badania przesiewowego nie oznacza rezygnacji z cytologii jako metody oceny zmian w komórkach szyjki macicy. W przypadku dodatniego wyniku przesiewowego testu molekularnego HPV HR na tym samym pobranym materiale będzie wykonywane kolejne badanie, czyli cytologia na podłożu płynnym.
W praktyce oznacza to, że strategia przesiewowa będzie miała charakter dwuetapowy. Najpierw badanie molekularne pozwoli zidentyfikować kobiety zakażone wysokoonkogennymi typami HPV, a następnie cytologia na podłożu płynnym umożliwi ocenę zmian komórkowych w materiale pobranym od kobiet z dodatnim wynikiem testu HPV HR.
Takie podejście pozwala rozdzielić etap identyfikacji ryzyka związanego z zakażeniem wysokoonkogennym HPV od etapu oceny cytologicznej. Dla lekarza istotne jest zatem, że dodatni wynik testu HPV HR nie jest równoznaczny z rozpoznaniem raka ani zmiany przednowotworowej. Wynik wskazuje na obecność zakażenia typem HPV wysokiego ryzyka i determinuje dalszą ścieżkę diagnostyczną zgodnie z obowiązującym algorytmem postępowania.
Kogo obejmie screening i jak często będzie wykonywany?
Badania przesiewowe w ramach programu dotyczą kobiet w wieku od 25 do 64 lat. Test HPV HR będzie wykonywany co pięć lat u kobiet, u których wynik badania będzie ujemny.
W przypadku dodatniego wyniku testu HPV HR dalsze postępowanie będzie zależało od wyniku cytologii na podłożu płynnym oraz od obowiązującego algorytmu diagnostycznego. W materiale dotyczącym programu wskazano również na możliwość ponownego badania po roku w określonych sytuacjach, a także na szczególne zasady postępowania u kobiet obciążonych czynnikami ryzyka.
Dla praktyki klinicznej kluczowe znaczenie ma więc nie tylko samo wykonanie testu, ale również zapewnienie odpowiedniego systemu postępowania z kobietami z dodatnim wynikiem HPV HR. Skuteczność programu przesiewowego zależy bowiem od całego łańcucha diagnostycznego, obejmującego prawidłowe pobranie materiału, wiarygodne badanie molekularne, właściwą ocenę cytologiczną oraz dalszą diagnostykę kobiet wymagających pogłębionej oceny.
Dlaczego screening oparty na HPV HR?
Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju raka szyjki macicy jest przetrwałe zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego o wysokim potencjale onkogennym. To właśnie identyfikacja zakażenia wysokoonkogennymi typami HPV stanowi biologiczną podstawę strategii pierwotnego screeningu opartego na teście HPV.
Dane z badań randomizowanych wskazują, że pierwotny screening HPV może zwiększać wykrywalność zmian śródnabłonkowych szyjki macicy wysokiego stopnia w porównaniu ze strategią opartą na cytologii. W badaniu HPV FOCAL, obejmującym ponad 19 tysięcy kobiet, pierwotny screening HPV wiązał się z większą wykrywalnością zmian CIN3 lub wyższego stopnia w obserwacji do 48 miesięcy w porównaniu z cytologią na podłożu płynnym.
Podobne wnioski przyniosła wcześniejsza faza tego badania. W analizie opublikowanej w 2017 roku pierwotne badanie HPV wykrywało więcej zmian CIN2+ i CIN3+ niż strategia oparta na cytologii, choć jednocześnie wiązało się z większą liczbą skierowań do kolposkopii. Wynik ten dobrze pokazuje znaczenie odpowiednio zaprojektowanego postępowania po dodatnim wyniku testu HPV, które pozwala ograniczyć konsekwencje zwiększonej wykrywalności zakażeń i zmian o potencjalnie przejściowym charakterze.
Źródła:
A. Nowakowski i wsp., „Primary Human Papillomavirus Screening Versus Cytology for Detection of Cervical Intraepithelial Neoplasia Grade 2 or Higher in Poland: a Parallel-Group, Randomized Controlled Trial”, „The Lancet Regional Health – Europe”, publikacja z 8 maja 2026 roku, DOI: 10.1016/j.lanepe.2026.101697.
G. S. Ogilvie i wsp., „Effect of Screening With Primary Cervical HPV Testing vs Cytology Testing on High-grade Cervical Intraepithelial Neoplasia at 48 Months: The HPV FOCAL Randomized Clinical Trial”, „JAMA”, 2018, DOI: 10.1001/jama.2018.7464.
Informacja dotycząca zmian w Programie Profilaktyki Raka Szyjki Macicy od 1 sierpnia 2026 roku, opublikowana przez Narodowy Instytut Onkologii.
Test HPV HR
Więcej ciekawych artykułów w "Nowy Gabinet Ginekologiczny" – zamów prenumeratę lub kup prenumeratę w naszym sklepie.
