👤 Autor 📑 "Cytowanie 📚 Bibliografia
Streszczenie : Rany krocza należą do najczęstszych następstw porodu drogami natury i stanowią istotny problem kliniczny okresu połogu. Mogą być wynikiem samoistnego pęknięcia tkanek lub nacięcia krocza. Choć większość ran goi się prawidłowo, ból, obrzęk, pieczenie, trudności w siadaniu, oddawaniu moczu, karmieniu piersią i powrocie do aktywności seksualnej mogą znacząco obniżać komfort życia kobiety. Współczesna opieka nad kobietą w połogu powinna obejmować nie tylko ocenę anatomiczną rany, ale również kontrolę bólu, profilaktykę zakażeń, edukację dotyczącą higieny intymnej oraz wczesne rozpoznawanie objawów nieprawidłowego gojenia. W artykule omówiono aktualną wiedzę dotyczącą ran krocza, czynników ryzyka powikłań, biologii gojenia, zasad pielęgnacji oraz możliwości miejscowego postępowania objawowego. Szczególną uwagę poświęcono preparatom zawierającym benzydaminę, które dzięki miejscowemu działaniu przeciwzapalnemu, przeciwbólowemu i łagodzącemu mogą stanowić uzupełnienie opieki nad kobietą z dolegliwościami sromu i krocza po porodzie.
Słowa kluczowe: połóg, rana krocza, epizjotomia, pęknięcie krocza, ból poporodowy, higiena intymna, benzydamina
Title: Perineal Wounds in the Postpartum Period – The Importance of Proper Care, Pain Management, and Intimate Hygiene
Abstract: Perineal wounds are among the most common consequences of vaginal childbirth and represent a significant clinical concern during the postpartum period. They may result from spontaneous perineal tears or episiotomy. Although most wounds heal uneventfully, symptoms such as pain, swelling, burning sensation, difficulty sitting, urinating, breastfeeding, and resuming sexual activity can substantially impair a woman's quality of life. Contemporary postpartum care should include not only anatomical assessment of the wound but also pain management, infection prevention, education on intimate hygiene, and early recognition of signs of impaired wound healing. This article reviews current evidence regarding perineal wounds, risk factors for complications, the biology of wound healing, principles of perineal care, and options for local symptomatic treatment. Particular attention is given to benzydamine-containing preparations, which, owing to their local anti-inflammatory, analgesic, and soothing properties, may serve as a valuable adjunct in the management of postpartum vulvar and perineal discomfort.
Keywords: postpartum period, perineal wound, episiotomy, perineal tear, postpartum pain, intimate hygiene, benzydamine
Autorzy: dr hab. n. o zdr. Beata Pięta, lek. Jacek Tulimowski
Urazy krocza należą do najczęstszych powikłań porodu drogami natury. Mogą obejmować powierzchowne otarcia, pęknięcia I i II stopnia, a także cięższe obrażenia obejmujące zwieracz odbytu i błonę śluzową odbytnicy. Współczesne podejście do opieki okołoporodowej odchodzi od rutynowej epizjotomii na rzecz postępowania selektywnego, opartego na indywidualnej ocenie sytuacji położniczej i ochronie krocza w II okresie porodu [1, 2].
Znaczenie ran krocza wykracza poza sam proces gojenia tkanek. Ból, obrzęk, pieczenie, uczucie ciągnięcia, trudności z oddawaniem moczu i stolca oraz dyskomfort podczas siadania mogą istotnie wpływać na codzienne funkcjonowanie kobiety. Objawy te utrudniają karmienie piersią, ograniczają mobilność, zaburzają sen i mogą wpływać na stan emocjonalny pacjentki [3–5].
Klasyfikacja urazów krocza
Podstawą właściwego postępowania jest prawidłowa ocena stopnia uszkodzenia tkanek. Pęknięcie krocza I stopnia obejmuje skórę i błonę śluzową pochwy. Uraz II stopnia obejmuje dodatkowo mięśnie krocza, ale nie dotyczy zwieracza odbytu. Pęknięcia III stopnia obejmują zwieracz odbytu, natomiast IV stopnia – błonę śluzową odbytnicy [6]. Urazy I i II stopnia oraz nacięcie krocza zwykle goją się bez poważnych następstw, jednak wymagają właściwej pielęgnacji, obserwacji i kontroli bólu. Szczególnej uwagi wymagają urazy III i IV stopnia, określane jako OASI (obstetric anal sphincter injuries), ponieważ wiążą się z większym ryzykiem późnych następstw, takich jak nietrzymanie gazów i stolca, przewlekły ból, dyspareunia oraz pogorszenie jakości życia [6, 7].
Rany krocza jako problem kliniczny i psychospołeczny
Przez wiele lat rany krocza traktowano głównie jako problem chirurgiczny, wymagający odpowiedniego zaopatrzenia i kontroli procesu gojenia. Obecnie wiadomo, że ich znaczenie jest znacznie szersze. Kobieta po porodzie doświadcza równocześnie zmian hormonalnych, zmęczenia, laktacji, odpowiedzialności za noworodka i ograniczeń fizycznych wynikających z gojenia tkanek.
Ból krocza jest jednym z najczęściej zgłaszanych problemów we wczesnym połogu. Może utrudniać siadanie, chodzenie, pielęgnację noworodka, karmienie piersią i odpoczynek. Badania wskazują, że ból ten może utrzymywać się nie tylko w pierwszych dobach po porodzie, ale u części kobiet także przez kolejne tygodnie, zwłaszcza po bardziej rozległych urazach [8, 9].
Nieprawidłowo kontrolowany ból może prowadzić do ograniczenia aktywności, lęku przed defekacją, napięcia mięśni dna miednicy i obniżenia nastroju. Wykazano również związek między bólem krocza a objawami depresyjnymi w okresie poporodowym [10, 11]. Z tego względu pytanie o ból krocza powinno być stałym elementem każdej wizyty połogowej.
Urazy krocza wpływają także na zdrowie seksualne. Tkliwość blizny, suchość pochwy związana z laktacją, lęk przed bólem i obawa przed ponownym uszkodzeniem tkanek mogą opóźniać powrót do współżycia oraz prowadzić do dyspareunii [12–14]. Problem ten często pozostaje niedostatecznie omawiany, ponieważ kobiety rzadko zgłaszają go spontanicznie.
Biologia gojenia ran krocza
Gojenie ran jest złożonym procesem biologicznym, obejmującym współdziałanie komórek zapalnych, fibroblastów, keratynocytów, komórek śródbłonka oraz mediatorów odpowiedzi immunologicznej. Proces ten rozpoczyna się bezpośrednio po uszkodzeniu tkanek i przebiega w trzech głównych fazach: zapalnej, proliferacyjnej oraz przebudowy [15, 16].
Faza zapalna trwa zwykle od kilku godzin do kilku dni. Dochodzi wówczas do aktywacji układu krzepnięcia, napływu neutrofili i makrofagów oraz oczyszczania rany z uszkodzonych komórek i drobnoustrojów. Niewielki obrzęk, zaczerwienienie i tkliwość w pierwszych dniach po porodzie są więc elementem fizjologicznego procesu gojenia. Nadmierna lub przedłużona odpowiedź zapalna może jednak prowadzić do nasilenia bólu, opóźnienia gojenia i zwiększenia ryzyka rozejścia rany [15, 16].
W fazie proliferacyjnej dochodzi do tworzenia ziarniny, angiogenezy, syntezy kolagenu i odbudowy nabłonka. Rana staje się stopniowo bardziej odporna mechanicznie, ale nadal pozostaje podatna na urazy, zakażenie i rozejście brzegów. Ostatni etap, czyli przebudowa blizny, może trwać wiele miesięcy. W tym czasie następuje reorganizacja włókien kolagenowych i stopniowe zwiększanie wytrzymałości tkanek [17].
Na prawidłowy przebieg gojenia wpływają czynniki miejscowe i ogólnoustrojowe. Znaczenie mają m.in.: stopień uszkodzenia tkanek, technika szycia, obecność krwiaka, zakażenie, niedokrwistość, cukrzyca, otyłość, niedożywienie, palenie tytoniu oraz ogólny stan zdrowia kobiety [6, 15, 17].
Czynniki ryzyka nieprawidłowego gojenia
Do czynników zwiększających ryzyko nieprawidłowego gojenia rany krocza należą: rozległość urazu, epizjotomia, poród zabiegowy, przedłużony II okres porodu, duża masa urodzeniowa noworodka, krwiak, zakażenia dróg rodnych i układu moczowego, otyłość, cukrzyca, niedokrwistość i choroby przewlekłe [4, 6, 18].
Szczególne znaczenie ma lokalizacja rany. Krocze znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie odbytu, pochwy i cewki moczowej. Odchody połogowe, wilgotne środowisko oraz obecność drobnoustrojów fizjologicznie kolonizujących tę okolicę mogą sprzyjać zakażeniu, zwłaszcza jeśli higiena jest niewłaściwa lub utrudniona z powodu bólu [18, 19].
Nie każda rana z zaczerwienieniem czy obrzękiem jest zakażona. W pierwszych dniach połogu objawy te mogą być elementem fizjologicznej fazy zapalnej. Niepokój powinny jednak budzić: narastający ból, asymetryczny obrzęk, uczucie rozpierania, ropna wydzielina, przykry zapach, gorączka, rozejście brzegów rany, krwawienie lub pogorszenie stanu po wcześniejszej poprawie [4, 5, 19].
Przeglądy systematyczne wskazują, że częstość zakażenia i rozejścia rany po pęknięciach II stopnia i epizjotomii jest różnie raportowana, co wynika z odmiennych definicji, metod oceny i momentów kontroli. Podkreśla to potrzebę większej czujności klinicznej oraz standaryzacji oceny ran krocza w połogu [4, 20].
Ocena rany krocza w praktyce
Ocena rany powinna obejmować zarówno badanie miejscowe, jak i rozmowę z pacjentką. Należy zapytać o nasilenie bólu, jego charakter, wpływ na siadanie, chodzenie, karmienie piersią, mikcję, defekację i sen. W badaniu miejscowym ocenia się zaczerwienienie, obrzęk, zasinienie, wysięk, zbliżenie brzegów rany, napięcie tkanek, obecność krwiaka i tkliwość [19, 20].
W praktyce pomocne mogą być narzędzia oceny rany, takie jak skala REEDA, obejmująca redness, edema, ecchymosis, discharge i approximation, czyli zaczerwienienie, obrzęk, zasinienie, wydzielinę i zbliżenie brzegów rany. Standaryzacja oceny pozwala lepiej monitorować proces gojenia i szybciej rozpoznawać odchylenia od normy [20, 21].
Ocena rany nie powinna ograniczać się do kontroli technicznej. Równie istotne jest pytanie o komfort kobiety, możliwość odpoczynku, radzenie sobie z higieną oraz lęk przed dotykiem okolicy intymnej. W połogu dolegliwości fizyczne i emocjonalne wzajemnie się nasilają, dlatego konieczne jest podejście holistyczne [10, 11].
Higiena krocza po porodzie
Prawidłowa higiena okolicy krocza jest jednym z podstawowych elementów profilaktyki zakażeń i wspomagania gojenia. Kobieta powinna zostać poinformowana, że okolice intymne należy podmywać regularnie, zwłaszcza po oddaniu moczu i stolca oraz w sytuacji dyskomfortu związanego z odchodami połogowymi.
Podmywanie powinno być delikatne, prowadzone od przodu ku tyłowi, aby ograniczyć ryzyko przeniesienia bakterii jelitowych do okolicy rany. Zaleca się stosowanie letniej wody oraz łagodnych preparatów, przeznaczonych do higieny intymnej, bez intensywnych substancji zapachowych i drażniących. Należy unikać agresywnego tarcia, irygacji pochwy oraz rutynowego stosowania silnych antyseptyków u kobiet bez objawów zakażenia [19, 22].
Po umyciu okolica krocza powinna być dokładnie, ale delikatnie osuszona. Najlepiej robić to przez przykładanie miękkiego ręcznika lub ręcznika jednorazowego, bez pocierania. Ważne znaczenie ma częsta zmiana podkładów poporodowych, stosowanie przewiewnej bielizny i okresowe wietrzenie krocza.
Współczesna wiedza dotycząca gojenia ran wskazuje, że fizjologiczna mikrobiota skóry i błon śluzowych uczestniczy w utrzymaniu równowagi miejscowej. Nadmierna dezynfekcja prawidłowo gojących się ran może zaburzać lokalny mikrobiom i podrażniać tkanki [22, 23]. Z tego względu postępowanie higieniczne powinno być delikatne, regularne i ukierunkowane na oczyszczanie oraz komfort, a nie na nieuzasadnioną sterylizację okolicy krocza.
Leczenie bólu i obrzęku
Ból krocza po porodzie wymaga aktywnego leczenia. Nie powinien być bagatelizowany ani przedstawiany jako nieunikniony element macierzyństwa. Skuteczna kontrola bólu poprawia mobilność kobiety, ułatwia karmienie piersią i opiekę nad noworodkiem oraz zmniejsza ryzyko wtórnego napięcia mięśni dna miednicy [8–10].
W pierwszych dobach szczególne znaczenie mają metody niefarmakologiczne. Przeglądy systematyczne i rekomendacje wskazują na korzystny wpływ miejscowego chłodzenia krocza na zmniejszenie bólu i obrzęku, zwłaszcza w pierwszych 24–48 godzinach po porodzie [9, 24]. Chłodzenie powinno być prowadzone bezpiecznie, z pominięciem bezpośredniego przykładania lodu do skóry. Zaleca się stosowanie zimnych kompresów przez ograniczony czas, z przerwami.
Jeżeli metody niefarmakologiczne są niewystarczające, należy wdrożyć leczenie farmakologiczne. W aktualnych opracowaniach jako podstawowe leki przeciwbólowe po porodzie drogami natury z urazem krocza wskazuje się paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne, z uwzględnieniem przeciwwskazań oraz bezpieczeństwa laktacji [9, 10, 24].
Nagłe nasilenie bólu po okresie poprawy, ból jednostronny, uczucie rozpierania lub ból nieadekwatny do obrazu rany powinny skłaniać do pilnej oceny w kierunku krwiaka, zakażenia lub rozejścia rany [4, 5, 19].
Miejscowe postępowanie objawowe – miejsce benzydaminy
W opiece nad kobietą w połogu ważne miejsce zajmuje łagodzenie miejscowych dolegliwości, takich jak ból, pieczenie, obrzęk, zaczerwienienie i podrażnienie okolicy sromu oraz krocza. Jedną z substancji stosowanych miejscowo w ginekologii jest benzydamina.
Benzydamina jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym przeznaczonym do stosowania miejscowego, wykazującym działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeciwobrzękowe oraz miejscowo znieczulające [25, 26]. W przeciwieństwie do klasycznych niesteroidowych leków przeciwzapalnych charakteryzuje się wysokim powinowactwem do tkanek objętych procesem zapalnym, gdzie osiąga stężenia terapeutyczne przy minimalnej ekspozycji ogólnoustrojowej [25].
Mechanizm działania benzydaminy obejmuje hamowanie uwalniania cytokin prozapalnych, stabilizację błon komórkowych oraz zmniejszenie przepuszczalności naczyń włosowatych, co prowadzi do redukcji obrzęku, zaczerwienienia i bólu [25, 26]. Dodatkowo wykazuje ona miejscowe działanie anestetyczne związane ze stabilizacją błon neuronów czuciowych, dzięki czemu może przynosić szybką ulgę w przypadku pieczenia, bolesności oraz podrażnienia tkanek sromu i krocza [26].
W praktyce położniczej miejscowe preparaty zawierające benzydaminę mogą stanowić element postępowania objawowego u kobiet zgłaszających ból, pieczenie, obrzęk lub dyskomfort okolicy intymnej po porodzie [25–28]. Szczególne znaczenie może mieć ich zastosowanie w pierwszych dniach połogu, kiedy dolegliwości związane z gojeniem rany utrudniają siadanie, chodzenie, karmienie piersią czy wykonywanie codziennych czynności pielęgnacyjnych.
W edukacji pacjentki warto unikać przedstawiania takiego preparatu jako kosmetyku lub rutynowego elementu wyprawki „na wszelki wypadek”. Bardziej właściwe jest wyjaśnienie, że miejscowy preparat przeciwzapalny może być stosowany w przypadku bólu, pieczenia, obrzęku lub podrażnienia okolicy intymnej po porodzie, zgodnie z zaleceniami i przy zachowaniu czujności wobec objawów alarmowych.
Mikrobiota, higiena i miejscowy stan zapalny
Okolica sromu i pochwy jest środowiskiem zasiedlonym przez złożoną mikrobiotę. Jej prawidłowy skład wspiera lokalne mechanizmy obronne, ogranicza kolonizację przez patogeny i wpływa na stan zapalny błon śluzowych. W połogu równowaga ta może być zaburzona przez uraz tkanek, odchody połogowe, zmiany hormonalne, antybiotykoterapię oraz niewłaściwą higienę [22, 23].
Z tego względu pielęgnacja krocza powinna wspierać naturalne mechanizmy regeneracji. Należy unikać zarówno zaniedbania higieny, jak i nadmiernego stosowania środków odkażających. Delikatne oczyszczanie, osuszanie, przewiewność oraz miejscowe łagodzenie objawów zapalnych stanowią racjonalne elementy opieki nad kobietą po porodzie [22, 23].
Rany krocza a zdrowie seksualne
Powrót do aktywności seksualnej po porodzie jest procesem indywidualnym. Urazy krocza, epizjotomia, tkliwość blizny, suchość pochwy związana z laktacją, zmęczenie i lęk przed bólem mogą prowadzić do dyspareunii i unikania współżycia [12–14].
Badania wskazują, że sposób porodu, poród zabiegowy oraz epizjotomia mogą wpływać na funkcje seksualne w średnim i dłuższym okresie po porodzie [12]. Ból i dyskomfort w obrębie blizny mogą utrzymywać się przez kilka miesięcy, zwłaszcza po bardziej rozległych urazach lub nieprawidłowym gojeniu [8, 13].
Rola położnej i lekarza polega na aktywnym, ale taktownym poruszaniu tego tematu. Zamiast pytać ogólnie, czy „wszystko wróciło do normy”, warto zapytać: czy pojawia się ból przy dotyku blizny, czy kobieta odczuwa suchość pochwy, czy obawia się współżycia, czy występuje pieczenie lub napięcie w okolicy krocza. W razie utrzymywania się objawów należy rozważyć konsultację ginekologiczną fizjoterapię uroginekologiczną oraz ocenę blizny.
Edukacja pacjentki
Edukacja dotycząca połogu powinna rozpoczynać się jeszcze w ciąży. Kobieta powinna wiedzieć, że połóg jest okresem zdrowienia, a ból, obrzęk i pieczenie krocza mogą się pojawić, ale nie powinny być bagatelizowane. Warto przekazywać konkretne, praktyczne zalecenia dotyczące higieny, obserwacji rany i objawów alarmowych.
Pacjentka powinna zostać poinformowana, aby zgłosiła się do położnej lub lekarza w przypadku: narastającego bólu, gorączki, dreszczy, ropnej wydzieliny, przykrego zapachu, rozejścia brzegów rany, krwawienia, uczucia rozpierania, trudności w oddawaniu moczu lub stolca oraz bólu uniemożliwiającego normalne funkcjonowanie.
W rozmowie warto używać jasnego, neutralnego języka. Zamiast ogólnego pytania „czy wszystko dobrze?”, skuteczniejsze są pytania konkretne: „Czy rana ciągnie?”, „Czy odczuwa Pani pieczenie?”, „Czy ból utrudnia siadanie?”, „Czy pojawił się nieprzyjemny zapach?”, „Czy okolica krocza jest bardziej obrzęknięta niż wcześniej?”. Tak prowadzona rozmowa normalizuje temat i ułatwia pacjentce zgłaszanie objawów.
Rola lekarza i położnej
Położna i lekarz odgrywają kluczową rolę w monitorowaniu gojenia ran krocza po wypisie ze szpitala. Położna podczas wizyt patronażowych ma możliwość oceny rany, nasilenia bólu, jakości higieny, samopoczucia kobiety i ewentualnych trudności w karmieniu piersią. Może także weryfikować, czy pacjentka rozumie zasady pielęgnacji i wie, kiedy zgłosić się po pomoc.
Opieka nad raną krocza powinna być elementem szerszej opieki nad kobietą w połogu. Obejmuje ona nie tylko ocenę miejscową, ale także rozmowę o bólu, zmęczeniu, nastroju, laktacji, funkcjonowaniu seksualnym i poczuciu bezpieczeństwa. Takie podejście pozwala szybciej rozpoznać powikłania oraz poprawia komfort zdrowienia.
Podsumowanie
Rany krocza są częstym następstwem porodu drogami natury i istotnym problemem klinicznym okresu połogu. Choć większość z nich goi się prawidłowo, to ból, obrzęk, pieczenie oraz ograniczenie aktywności mogą znacząco wpływać na jakość życia kobiety. Współczesna opieka nad kobietą po porodzie powinna koncentrować się nie tylko na ocenie procesu gojenia, ale również na poprawie komfortu życia pacjentki, ponieważ ból i dyskomfort okolicy krocza mogą wpływać na przebieg laktacji, funkcjonowanie psychiczne oraz jakość życia seksualnego.
Szczególne znaczenie ma indywidualizacja postępowania. Kobieta powinna otrzymać jasne informacje, jak dbać o krocze, jakie objawy są typowe, a które wymagają pilnej konsultacji. Miejscowe preparaty o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbólowym, w tym zawierające benzydaminę, mogą stanowić wartościowe uzupełnienie postępowania objawowego w przypadku bólu, pieczenia, obrzęku i podrażnienia okolicy krocza. Nie zastępują jednak diagnostyki ani leczenia powikłań. Kluczowe pozostaje uważne, empatyczne i profesjonalne prowadzenie kobiety przez proces zdrowienia po porodzie.
Bibliografia
1. Dwan K, Fox T, Lutje V, Lavender T, Mills TA. Perineal techniques during the second stage of labour for reducing perineal trauma and postpartum complications. Cochrane Database Syst Rev. 2024 Oct 28;10(10):CD016148. doi: 10.1002/14651858.CD016148. PMID: 39465967; PMCID: PMC11514540.
2. Jiang H, Qian X, Carroli G, Garner P. Selective versus routine use of episiotomy for vaginal birth. Cochrane Database Syst Rev. 2017 Feb 8;2(2):CD000081. doi: 10.1002/14651858.CD000081. pub3. PMID: 28176333; PMCID: PMC5449575.
3. Arnold MJ, Sadler K, Leli K. Obstetric Lacerations: Prevention and Repair. Am Fam Physician. 2021 Jun 15;103(12):745-752. PMID: 34128615.
4. Perslev K, Klarskov N, Bergholt T, Jangö H. Varying Incidence and Definitions of Infection and Wound Dehiscence After Second-Degree Tear or Episiotomy: A Systematic Review. Int Urogynecol J. 2026 Feb;37(2):289-296. doi: 10.1007/s00192-025- 06395-5. Epub 2025 Oct 28. PMID: 41148318.
5. Perslev K, Klarskov N, Bergholt T, Jangö H. Risk of infection and wound dehiscence after use of prophylactic antibiotics in episiotomy or second degree tear (REPAIR study): single centre, double blind, placebo controlled randomised trial. BMJ. 2025 Oct 29;391:e084312. doi: 10.1136/bmj-2025- 084312. PMID: 41161737; PMCID: PMC12570273.
6. Puissegur A, Accoceberry M, Rouzaire M, Pereira B, Herault M, Bruhat C, Delabaere A, Gallot D. Risk Factors for Perineal Wound Breakdown in Early Postpartum: A Retrospective Case-Control Study. J Clin Med. 2023 Apr 21;12(8):3036. doi: 10.3390/jcm12083036. PMID: 37109371; PMCID: PMC10146046.
7. Viannay P, de la Codre F, Brochard C, Thubert T, Meurette G, Legendre G, Venara A. Management and consequences of obstetrical anal sphincter injuries: Review. J Visc Surg. 2021 Jun;158(3):231- 241. doi: 10.1016/j.jviscsurg.2020.10.010. Epub 2021 Jan 14. PMID: 33454307.
8. Edqvist M, Ajne G, Teleman P, Tegerstedt G, Rubertsson C. Postpartum perineal pain and its association with sub-classified seconddegree tears and perineal trauma-A follow-up of a randomized controlled trial. Acta Obstet Gynecol Scand. 2024 Nov;103(11):2314-2323. doi: 10.1111/ aogs.14938. Epub 2024 Aug 16. PMID: 39150169; PMCID: PMC11502413.
9. Luxey X, Lemoine A, Dewinter G, Joshi GP, Le Ray C, Raeder J, Van de Velde M, Bonnet MP; PROSPECT Working Group of the European Society of Regional Anesthesia and Pain Therapy. Acute pain management after vaginal delivery with perineal tears or episiotomy. Reg Anesth Pain Med. 2025 Jun 10;50(6):503-513. doi: 10.1136/rapm-2024- 105478. PMID: 38772634.
10. Chang SR, Chen KH, Lee CN, Shyu MK, Lin MI, Lin WA. Relationships between perineal pain and postpartum depressive symptoms: A prospective cohort study. Int J Nurs Stud. 2016 Jul;59:68-78. doi: 10.1016/j.ijnurstu.2016.02.012. Epub 2016 Feb 26. PMID: 27222452.
11. Dunn AB, Paul S, Ware LZ, Corwin EJ. Perineal Injury During Childbirth Increases Risk of Postpartum Depressive Symptoms and Inflammatory Markers. J Midwifery Womens Health. 2015 Jul-Aug;60(4):428-36. doi: 10.1111/jmwh.12294. PMID: 26255803; PMCID: PMC4531382.
12. Fanshawe AM, De Jonge A, Ginter N, Takács L, Dahlen HG, Swertz MA, Peters LL. The Impact of Mode of Birth, and Episiotomy, on Postpartum Sexual Function in the Medium- and Longer-Term: An Integrative Systematic Review. Int J Environ Res Public Health. 2023 Mar 24;20(7):5252. doi: 10.3390/ijerph20075252. PMID: 37047868; PMCID: PMC10094321.
13. Gommesen D, Nøhr E, Qvist N, Rasch V. Obstetric perineal tears, sexual function and dyspareunia among primiparous women 12 months postpartum: a prospective cohort study. BMJ Open. 2019 Dec 16;9(12):e032368. doi: 10.1136/ bmjopen-2019-032368. PMID: 31848167; PMCID: PMC6937116.
14. Tadesse SG, Abeje AM, Biru S, Shumet RA, Alemu AG, Fekadie HD, Mengistie BA, Alemnew D, Addisu D, Bayabil AW, Erega BB, Mekuria BY, Mitiku AK, Belachew TW, Melse GW, Getahun KA, Dagnaw EH. Prevalence of sexual dysfunction and the associated factors among postpartum women who visit Debre Tabor Comprehensive Specialized Hospital, Northwest Ethiopia in 2024: a facility-based cross-sectional study. BMJ Public Health. 2025 Dec 25;3(2):e002337. doi: 10.1136/ bmjph-2024-002337. PMID: 41458234; PMCID: PMC12742147
15. Guo S, Dipietro LA. Factors affecting wound healing. J Dent Res. 2010 Mar;89(3):219-29. doi: 10.1177/0022034509359125. Epub 2010 Feb 5. PMID: 20139336; PMCID: PMC2903966.
16. Rodrigues M, Kosaric N, Bonham CA, Gurtner GC. Wound Healing: A Cellular Perspective. Physiol Rev. 2019 Jan 1;99(1):665-706. doi: 10.1152/ physrev.00067.2017. PMID: 30475656; PMCID: PMC6442927.
17. Gonzalez AC, Costa TF, Andrade ZA, Medrado AR. Wound healing - A literature review. An Bras Dermatol. 2016 Sep-Oct;91(5):614-620. doi: 10.1590/ abd1806-4841.20164741. PMID: 27828635; PMCID: PMC5087220.
18. Gommesen D, Nohr EA, Drue HC, Qvist N, Rasch V. Obstetric perineal tears: risk factors, wound infection and dehiscence: a prospective cohort study. Arch Gynecol Obstet. 2019 Jul;300(1):67-77. doi: 10.1007/s00404-019-05165-1. Epub 2019 Apr 19. PMID: 31004221.
19. Wiseman O, Rafferty AM, Stockley J, Murrells T, Bick D. Infection and wound breakdown in spontaneous second-degree perineal tears: An exploratory mixed methods study. Birth. 2019 Mar;46(1):80-89. doi: 10.1111/birt.12389. Epub 2018 Aug 22. PMID: 30136338.
20. Man R, Le Vance J, Popa Y, Wilson D, Tohill S, Maltby J, Hodgetts Morton V, Morris RK; CHAPTER group. Healing-assessment tools for perineal and cesarean section wounds in postpartum women: A scoping review. Acta Obstet Gynecol Scand. 2026 Jan;105(1):18-29. doi: 10.1111/aogs.70089. Epub 2025 Nov 11. PMID: 41217016; PMCID: PMC12746225.
21. Kurnaz D, Fışkın Siyahtaş G, Demirgöz Bal M. The effect of postpartum interventions on healing and pain in women with perineal trauma: A systematic review and meta-analysis. Int J Nurs Stud. 2025 Feb;162:104976. doi: 10.1016/j.ijnurstu.2024.104976. Epub 2024 Dec 5. PMID: 39675146. 22. Chen C, Song X, Wei W, Zhong H, Dai J, Lan Z, Li F, Yu X, Feng Q, Wang Z, Xie H, Chen X, Zeng C, Wen B, Zeng L, Du H, Tang H, Xu C, Xia Y, Xia H, Yang H, Wang J, Wang J, Madsen L, Brix S, Kristiansen K, Xu X, Li J, Wu R, Jia H. The microbiota continuum along the female reproductive tract and its relation to uterine-related diseases. Nat Commun. 2017 Oct 17;8(1):875. doi: 10.1038/s41467-017-00901-0. PMID: 29042534; PMCID: PMC5645390.
23. Frykberg RG, Banks J. Challenges in the Treatment of Chronic Wounds. Adv Wound Care (New Rochelle). 2015 Sep 1;4(9):560-582. doi: 10.1089/wound.2015.0635. PMID: 26339534; PMCID: PMC4528992.
24. Wuytack F, Smith V, Cleary BJ. Oral nonsteroidal anti-inflammatory drugs (single dose) for perineal pain in the early postpartum period. Cochrane Database Syst Rev. 2021 Jan 11;1(1):CD011352. doi: 10.1002/14651858.CD011352. pub3. PMID: 33427305; PMCID: PMC8092572.
25. Ferrer-Montiel A. Benzydamine hydrochloride: an overview on a well-established drug with news in mechanisms of action. F1000Res. 2025 May 22;13:350. doi: 10.12688/f1000research.144067.2. PMID: 40585879; PMCID: PMC12203043.
26. Quane PA, Graham GG, Ziegler JB. Pharmacology of benzydamine. Inflammopharmacology. 1998;6(2):95-107. doi: 10.1007/s10787-998-0026-0. PMID: 17694367.
27. Mega M, Marcolin D, Maggino T, De Gregorio M. Therapeutic effects of topical benzydamine in gynecology. Clin Exp Obstet Gynecol. 1980;7(1):25- 36. PMID: 7008978.
28. Volterrani F, Tana S, Trenti N. Topical benzydamine in the treatment of vaginal radiomucositis. Int J Tissue React. 1987;9(2):169-71. PMID: 3610515.
Autor:
dr hab. n. o zdr. Beata Pięta
Profesor Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
Profesor UMP. Kierownik Zakładu Praktycznej Nauki Położnictwa. Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
Cytowanie artykułu (APA) | " Cite:
Pięta B. Tulimowski J. Rany krocza w połogu – znaczenie właściwej pielęgnacji, kontroli bólu i higieny intymnej. Nowy Gabinet Ginekologiczny (New Gynecology Practice) Nr. 3/2026
Rany krocza w połogu – znaczenie właściwej pielęgnacji, kontroli bólu i higieny intymnej
Więcej ciekawych artykułów w "Nowy Gabinet Ginekologiczny " – zamów prenumeratę lub kup prenumeratę w naszym sklepie.
Publikacja
Artykuł opublikowany w numerze 3/2026 magazynu Nowy Gabinet Ginekologiczny
Materiał pochodzi z wydania czasopisma dla lekarzy, poświęconego aktualnym zagadnieniom klinicznym i organizacyjnym w praktyce ginekologicznej i położniczej.
