Radiofrekwencja w ginekologii plastycznej

Zasada działania radiofrekwencji

Różnica pomiędzy standardową elektrochirurgią o niskiej częstotliwości a elektrochirurgią wykorzystującą częstotliwości radiowe jest znacząca i sprowadza się do zasady: im wyższa częstotliwość wygenerowanego prądu, tym mniejsze uszkodzenie tkankowe.

Oznacza to, że urządzenia o częstotliwości radiowej 4 MHz charakteryzują się najniższym stopniem traumatyzacji sąsiadujących tkanek (znacznie mniejszym niż laser CO2), co przekłada się na szybsze gojenie, mniejszy obrzęk, ból i dyskomfort pooperacyjny [1, 2, 3].

Rycina 3. pokazuje stopień karbonizacji tkanki „obok” linii cięcia, w zależności od częstotliwości prądu.

Liczne badania wykazały minimalne uszkodzenie tkanek sąsiadujących, sięgające 75 mikrometrów, a tym samym pozwalające na ocenę marginesu tkankowego w zabiegach onkologicznych (pobieranie wycinków itp.) [2, 3, 4].

Porównanie z elektrochirurgią niskiej częstotliwości

Powszechnie stosowane urządzenia elektrochirurgiczne o niskiej, nieradiowej częstotliwości działają poprzez przepływ prądu do elektrody aktywnej (końcówki tnącej, koagulującej) z elektrody biernej, która jest przyłożona do skóry pacjenta. Elektroda aktywna, pozostając w kontakcie z tkanką, staje się miejscem powstawania oporu dla prądu elektrycznego, co skutkuje wzrostem temperatury i prowadzi do cięcia, koagulacji lub waporyzacji tkanki.

Działanie urządzeń elektrochirurgicznych wykorzystujących technologię radiofrekwencji jest odmienne. Elektroda aktywna (końcówka tnąca lub koagulująca) nie jest miejscem powstawania oporu, co oznacza, że nie nagrzewa się. W przypadku radiofrekwencji opór elektryczny powstaje w samej tkance, a nie na elektrodzie aktywnej.

Zasada działania w uproszczeniu jest następująca: prąd zmienny z sieci dostarczany jest do jednostki urządzenia, która konwertuje go do częstotliwości radiowej 4 MHz, zmniejszając jednocześnie napięcie i natężenie do wartości bezpiecznych dla człowieka. Z elektrody aktywnej prąd płynie przez tkankę pacjentki (tkanki mają różną oporność) i zamienia się w energię cieplną, powodując „zagotowanie” i odparowanie wody w tkance. Po „przejściu przez tkankę” i wywołaniu zamierzonego efektu prąd wraca do jednostki urządzenia poprzez elektrodę bierną (neutralną), tworząc obieg zamknięty.

Płytka elektrody biernej różni się od tej stosowanej w elektrochirurgii nieradiowej. Jest pokryta teflonem i nie wymaga bezpośredniego kontaktu ze skórą pacjenta, dzięki czemu nie stwarza ryzyka oparzenia pacjenta ani chirurga. Jej funkcję można porównać do anteny odbiorczej telefonu komórkowego, „wychwytującej” fale emitowane przez jednostkę urządzenia. W praktyce wymaga się, aby elektroda bierna znajdowała się jak najbliżej miejsca operowanego — najczęściej umieszcza się ją na wysokości barków pod materacem stołu operacyjnego.

Generowanie fal o różnych właściwościach

Urządzenia RF umożliwiają generowanie fal o różnych właściwościach, co pozwala na dostosowanie ich działania do konkretnych potrzeb chirurgicznych. Fala o właściwościach tnących (cutting mode) posiada 100 proc. potencjału tnącego i jest idealna do precyzyjnego cięcia skóry. W przypadku głębszych, dobrze unaczynionych tkanek stosuje się falę o zrównoważonym potencjale — 50 proc. tnącym i 50 proc. koagulującym (blend 3 mode).

Inne możliwości to czysta koagulacja lub fulguracja, odpowiadająca koagulacji powierzchniowej o większym rozproszeniu (spray), także — podobnie jak cięcie — charakteryzująca się minimalnym uszkodzeniem tkanek sąsiadujących. Koagulacja może być przeprowadzana za pomocą różnych końcówek, takich jak końcówki tnące, kulkowe czy pętlowe, dostosowanych do lokalizacji anatomicznej pola operacyjnego.

Może mieć również charakter pośredni, podobnie jak w tradycyjnej elektrochirurgii nieradiowej — poprzez kontakt elektrody czynnej RF z pęsetą lub kleszczykami tkankowymi [4, 5].

Możliwa jest także koagulacja bipolarna, odbywająca się pomiędzy dwiema aktywnymi elektrodami pęsety bipolarnej. Końcówki tnące mogą być bardzo cienkie, co dodatkowo zwiększa precyzję cięcia, a brak konieczności nacisku na tkankę ułatwia pracę w trudnodostępnych obszarach ograniczonego pola operacyjnego [4].

Podobnie jak w przypadku innych urządzeń elektrochirurgicznych, na elektrodzie czynnej gromadzi się częściowo odparowana tkanka. Usunięcie zabrudzenia w przypadku RF polega na przyłożeniu elektrody czynnej do mokrego gazika i aktywowaniu urządzenia, co prowadzi do jej oczyszczenia. Zalety technologii RF

Podsumowując zalety urządzeń elektrochirurgicznych RF, należy podkreślić:

1. wyjątkową precyzję cięcia i koagulacji;
2. minimalne uszkodzenie tkankowe (mniejsze niż w przypadku lasera CO2), co warunkuje szerokie zastosowanie w chirurgii plastycznej (blefaroplastyka), dermatochirurgii i ginekologii plastycznej (labioplastyka, plastyka napletka łechtaczki), a także mniejsze dolegliwości bólowe w porównaniu z metodami bardziej traumatycznymi;
3. brak ryzyka oparzenia zarówno pacjenta, jak i chirurga [4, 5].

Zastosowanie RF w ginekologii estetycznej

Urządzenia wykorzystujące technologię radiofrekwencji znajdują szerokie zastosowanie zarówno w zabiegach dopochwowych, jak i zewnętrznych. Stosuje się je w przypadkach zespołu luźnej pochwy, wysiłkowego nietrzymania moczu, pęcherza nadreaktywnego oraz atrofii urogenitalnej. Ponadto RF wykorzystuje się do poprawy trofiki i napięcia skóry w obrębie warg sromowych większych i mniejszych, napletka łechtaczki oraz skóry brzuch

Zabieg metodą RF — zarówno nieablacyjną, jak i mikroablacyjną — jest bezbolesny i nie wymaga znieczulenia. Trwa od 15 do 30 minut. Nie jest wymagane szczególne postępowanie pozabiegowe, jak np. po laserze. Pacjentki mogą powrócić do normalnej aktywności już w dniu zabiegu, co stanowi istotną zaletę w porównaniu z metodami wymagającymi dłuższej rekonwalescencji, takimi jak laseroterapia. Czas rekonwalescencji po zabiegach MAFR trwa 5–7 dni — po tym okresie możliwy jest powrót do aktywności seksualnej.

Tabela 1. Tryby pracy urządzeń RF

Zalety końcówek dopochwowych

Końcówki dopochwowe urządzeń RF mają mniejszą średnicę w porównaniu z końcówkami stosowanymi w technologii HIFU czy z końcówkami laserowymi, które są osłonięte koszem. Dzięki temu zabiegi są łatwiejsze do przeprowadzenia, zwłaszcza w przypadkach znacznej atrofii urogenitalnej, gdy wprowadzenie większych końcówek jest niemożliwe lub znacznie utrudnione.

Zastosowanie radiofrekwencji w obrębie narządów płciowych zewnętrznych przynosi efekty podobne do tych obserwowanych w innych dziedzinach medycyny estetycznej: poprawia unaczynienie tkanek, zwiększa grubość ściany pochwy i skóry sromu, a także obkurcza pochwę, co przekłada się na poprawę jakości życia seksualnego [7, 8].

Radofrekwencja o działaniu mikroablacyjnym MAFR

Jedną z najnowocześniejszych opcji zastosowania radiofrekwencji w ginekologii plastycznej są urządzenia typu Microablative Fractional Radiofrequency (MAFR). Technologia ta wykorzystuje frakcyjne podgrzewanie tkanki, podobnie jak lasery CO2 lub HIFU, jednak efekt ten wywołuje przepływ prądu o częstotliwości radiowej.

W wyniku zabiegu w tkance powstają mikroskopowe kolumny termicznego uszkodzenia, sięgające głębokości około 2 mm, obejmujące — w odróżnieniu od urządzeń nieablacyjnych — warstwy powierzchowne i głębokie. Efektem biologicznym jest pobudzenie fibroblastów do produkcji kolagenu i elastyny, co prowadzi do zwiększenia elastyczności tkanek oraz poprawy ich ukrwienia i odżywienia. Jest to szczególnie ważne w przypadkach atrofii urogenitalnej i jej klinicznych następstw.

Budowa i działanie urządzeń MAFR

Głowica urządzenia MAFR wyposażona jest w 64 mikroelektrody o długości 1 mm, ułożone w 8 rzędach po 8 elektrod. Każdy „strzał” skutkuje powstaniem w tkance 64 kolumn mikroablacji.

Podczas aktywacji energia nie jest uwalniana jednocześnie ze wszystkich mikroelektrod — aby uniknąć nakładania się temperatur z dwóch sąsiadujących rzędów stosuje się mechanizm exclusive randomic fractionated shot control („smart shoot”). Takie dawkowanie energii zapobiega nadmiernemu podgrzewaniu tkanki.

Zastosowanie MAFR w ginekologii Urządzenia MAFR stosowane są w ginekologii ze wskazań podobnych jak lasery i HIFU, jednak charakteryzują się głębszym działaniem niż lasery, a jednocześnie — podobnie jak HIFU — nie wymagają znieczulenia miejscowego. Mogą być wykorzystywane zarówno dopochwowo, jak i do regeneracji skóry sromu, krocza czy brzucha.

W pilotażowym badaniu przeprowadzonym w 2016 roku w Brazylii oceniano efekt działania MAFR (Wavetronic 6000HF- -FRAXX) u pacjentek z klinicznymi cechami atrofii urogenitalnej. Pacjentki poddano walidacji poprzez test jakości życia seksualnego (FSFI). Po trzech aplikacjach, przeprowadzonych w odstępach 30-dniowych, uzyskano wyleczenie u 29 proc. badanych oraz znaczną poprawę u 64 proc. [7].

Coraz więcej randomizowanych badań klinicznych potwierdza skuteczność radiofrekwencji — zarówno ablacyjnej, jak i nieablacyjnej — w leczeniu atrofii urogenitalnej oraz wysiłkowego nietrzymania moczu. RF plasuje się w czołówce skuteczności w porównaniu z innymi urządzeniami EBD (Energy-Based Devices), co czyni ją jedną z najbardziej obiecujących metod terapeutycznych w ginekologii estetycznej [9, 10, 11].

Autor:

dr n. med. Piotr Kolczewski

Od ponad 30 lat zajmuje się działalności operacyjną w zakresie ginekologii operacyjnej ze szczególnym uwzględnieniem uroginekologii i ginekologii plastycznej. Międzynarodowy wykładowca i trener operacyjny. Współautor książek i nowatorskich publikacji naukowych z zakresu EBD. Założyciel Polskiego Towarzystwa Ginekologii Plastycznej. Właściciel kliniki Esthegyn w Szczecinie. Posiada licencje lekarską UAE i konsultuje pacjentki w Eternal Vitality Clinic w Dubaju.