Niewątpliwie fundamentalnym formalnym prawem zawodu lekarza jest możliwość wykonywania go w dowolny sposób dopuszczony przez prawo. Gwarantowało to ustawodawstwo międzywojenne i obecne w III RP. Prawo to było wyeliminowane w PRL. Lekarze na podstawie ustawy o działalności leczniczej (art. 4 i 5) mają prawo wykonywania swojego zawodu w dowolnej, przewidzianej prawnie, formie. Jaką formę zatem wybrać? Jaka jest dla lekarza najkorzystniejsza?
{sms-dostep g2}
Oto trzy najważniejsze formy prawne wykonywania zawodu lekarza. Są to: – podmiot leczniczy; – praktyka zawodowa (indywidualna); – grupowa praktyka zawodowa. Nie są to jedyne formy, lekarz może również wykonywać zawód na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło. Zawarcie stosunku pracy, w moim przekonaniu, nie jest najkorzystniejsze i jeśli możliwe, lekarz powinien postarać się otworzyć własną działalność gospodarczą.
Podmiot leczniczy
Podmioty lecznicze są przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447) we wszelkich formach przewidzianych dla wykonywania działalności gospodarczej (jednoosobowa działalność, spółki, zarówno osobowe, kapitałowe). Podmiotami leczniczymi są dawne zakłady opieki zdrowotnej (ZOZ), zarówno publiczne jak i prywatne oraz nowe placówki, jeśli wybiorą tę formę wykonywania zawodu. Podmiot leczniczy w obecnym stanie prawnym jako jedyny daje możliwość zatrudniania lekarzy.
Dla lekarza pracodawcy najkorzystniejsze jest zatrudnianie lekarzy na podstawie umów kontraktowych. Nie jest zobowiązany do udzielania zatrudnionemu lekarzowi dni wolnych od pracy, świadczeń socjalnych ani zorganizowania czasu pracy. Umowa kontraktowa reguluje stosunek między lekarzem zatrudniającym, a udzielającym świadczeń zdrowotnych. Warto zwrócić uwagę, że lekarz pracujący w podmiocie leczniczym na podstawie umowy kontraktowej będzie ponosić solidarnie odpowiedzialność w przypadku odszkodowań.
Jest to zaleta założenia podmiotu leczniczego. Praktyka zawodowa Praktyka zawodowa może być wykonywana w formie: – praktyki zawodowej z pomieszczeniem, – praktyki zawodowej wyłącznie w przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego, – praktyki zawodowej w miejscu wezwania. Praktyka zawodowa to dawna indywidualna praktyka lekarska, lekarsko- -stomatologiczna. W obecnym stanie prawnym praktyki są traktowane jako jednoosobowa działalność gospodarcza. Możemy wykonywać zawód lekarza w formie zwykłej praktyki lub specjalistycznej.
Należy wiedzieć, że przepisy zezwalają w tej formie na udzielanie świadczeń zdrowotnych tylko przez osobę będącą założycielem praktyki. Ustawa zezwala na zatrudnianie personelu pomocniczego oraz lekarzy odbywających staż podyplomowy, jak również specjalizację, w danej dziedzinie medycyny. Lekarz nie może w ramach praktyki zawodowej zatrudniać innego lekarza.
Inny lekarz w naszym gabinecie
Często spotyka się tak zwane „użyczanie” gabinetów przez właścicieli innym lekarzom. O ile umowa podnajmu lokalu z punktu widzenia prawa cywilnego czyni zadość przepisom prawnym, to narusza ona przepisy ustawy o działalności leczniczej. Za złamanie przepisów ustawy, lekarz użyczający gabinetu może spotkać się z karą wykreślenia swojej placówki z rejestru.
Ponowny wpis będzie możliwy dopiero po trzech latach od wykreślenia. Jak zatem można w sposób zgodny z przepisami udostępnić lokal, jeżeli nie wykorzystujemy go w pełni? Przede wszystkim zaczynamy od podpisania umowy najmu na użytkowanie lokalu gabinetu. Następnie musimy zadbać o to, aby lekarz, któremu użyczamy lokalu, dokonał odbioru przez Sanepid oraz zarejestrował swoją praktykę we właściwej odpowiednio Izbie Lekarskiej.
Konieczne jest również zawarcie odrębnych umów z personelem pomocniczym, umowy o odbiór odpadów medycznych oraz dokonywanie odrębnie koniecznych sprawozdań. W takim wypadku działają dwie praktyki zawodowe w jednym lokalu. Jest to jedyny możliwy sposób na użytkowanie jednego gabinetu przez dwóch lub więcej lekarzy.
Lekarz bez gabinetu
Jeżeli lekarz posiadający własną działalność gospodarczą nie chce prowadzić gabinetu, tylko świadczyć usługi w podmiocie leczniczym, jedyną poprawną formą jest wykonywanie działalności leczniczej wyłącznie w przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego. Ta forma wykonywania zawodu pozwala na zawarcie umowy kontraktowej z dowolną liczbą podmiotów leczniczych. Lekarz nie będzie zobowiązany do składania sprawozdań w sprawie odpadów, odpowiadać za dokumentację medyczną, dokonywać obowiązkowych sprawozdań GUS-owskich. Minusem tej formy wykonywania zawodu jest na pewno odpowiedzialność solidarna w przypadku postępowania odszkodowawczego. Lekarz może świadczyć usługi w dowolnej ilości podmiotów leczniczych, na dowolnie wybranych przez siebie warunkach. Dopuszczalne jest również łączenie tej formy wykonywania zawodu z posiadaniem własnego gabinetu. Należy jednak w tym przypadku dokonać odpowiedniej rejestracji placówki w organie rejestrowym.
Praktyka zawodowa
Ostatnim rodzajem praktyki zawodowej (indywidualnej) jest praktyka zawodowa w miejscu wezwania. Forma ta w zasadzie nie dotyczy lekarzy ginekologów. Rzadko się bowiem zdarza, aby lekarz ginekolog udzielał świadczeń zdrowotnych w mieszkaniu pacjenta. W przypadku tego rodzaju działalności lekarz nie posiada własnego gabinetu, udziela świadczeń zdrowotnych tylko i wyłącznie odbywając wizyty w domu pacjenta. Inną możliwością wykorzystania tego rodzaju praktyki są konsultacje. Lekarz pracuje jako konsultant w różnych gabinetach. Ma zarejestrowaną praktykę w miejscu wezwania, a przecież może zostać wezwany do innego gabinetu.
Lekarz, który ma zarejestrowaną praktykę w miejscu wezwania, nie może również być zatrudniony w podmiocie leczniczym. Forma ta dotyczy w głównej mierze lekarzy ogólnych. Jednak ze względu na wąskie możliwości, jakie przyznaje lekarzom, powinna być ona wybierana jedynie w ostateczności. Lekarze wykonujący praktykę we własnym zakresie muszą wiedzieć, że w razie jakichkolwiek roszczeń odpowiadają przed Sądem całym swoim majątkiem. Kwestia pokrycia roszczenia z obowiązkowego odszkodowania pozostaje, w moim przekonaniu, sporna. Ubezpieczyciel będzie zmierzać do tego, aby jak najbardziej uniemożliwić wypłatę odszkodowania. Lekarz, chcąc ograniczyć swoją odpowiedzialność, powinien zastanowić się nad dobrowolnym ubezpieczeniem albo nad wyborem innej formy wykonywania zawodu.
Grupowa praktyka lekarska
Grupowa praktyka zawodowa może być prowadzona w trzech formach dozwolonych prawnie. Jako: – spółka cywilna – opisana w Kodeksie Cywilnym (Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., Dz. U.1964.16.93) – spółka jawna – opisana w Kodeksie spółek handlowych (Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Dz.U. z 2009 r. Nr 104, poz. 860) – spółka partnerska – opisana w Kodeksie spółek handlowych (Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Dz.U. z 2009 r. Nr 104, poz. 860) W ramach grupowej praktyki lekarskiej, lekarze nie mogą zatrudniać innych lekarzy poza tymi, którzy są wspólnikami, partnerami spółki. Dodatkowo kwestie związane z odpowiedzialnością w poszczególnych rodzajach spółek nie przemawiają za wyborem tej formy wykonywania zawodu.
Spółka cywilna została opisana w przepisach Kodeksu Cywilnego. Jest to najprostszy rodzaj spółki i, z prawnego punktu widzenia, najgorsza forma wykonywania zawodu przez lekarza. Zgodnie z tym aktem prawnym umowa spółki powinna być stwierdzona na piśmie. Wkłady wspólników mogą polegać na wniesieniu do niej własności (np. nieruchomości) lub świadczeniu określonych usług.
Największym minusem tej formy jest konieczność odpowiadania za zobowiązania spółki solidarnie (każdy może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez innego wspólnika). Dodatkowo każde roszczenie może być zaspokajane z majątku własnego wspólników. Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, każdy ze wspólników może prowadzić sprawy spółki we własnym zakresie. Może on również reprezentować spółkę we własnym imieniu. Dodatkowo spadkobiercy wspólnika, w przypadku jego śmierci, mogą wejść do tej spółki.
Spółka jawna
Spółka jawna, opisana w Kodeksie spółek handlowych, jest bardziej zaawansowanym rodzajem prowadzenia działalności leczniczej w porównaniu do poprzednio omawianej. Przede wszystkim umowa spółki musi być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Spółka ta podlega wpisowi do rejestru sądowego. Każdy ze wspólników odpowiada solidarnie za zobowiązania pozostałych całym swoim majątkiem. Każdy wspólnik ma prawo reprezentowania spółki (o ile umowa spółki nie stanowi inaczej). Jednakże w sprawach przekraczających zakres zwykłych czynności spółki wymagana jest zgoda wszystkich wspólników.
Spółka partnerska
Trzecią i ostatnią dopuszczalną formą wykonywania zawodu w ramach grupowej praktyki lekarskiej jest spółka partnerska. Jest ona stworzona na potrzeby wykonywania wolnego zawodu (jakim niewątpliwie jest zawód lekarza). Partnerami tej spółki mogą być tylko i wyłącznie osoby będące lekarzami. W przypadku utraty uprawnień do wykonywania zawodu lekarz będzie musiał wystąpić ze spółki.
Dodatkowo umowa spółki, jak w przypadku poprzednio opisywanej, musi być, pod rygorem nieważności, zawarta na piśmie. Obowiązuje również nakaz zarejestrowania spółki w odpowiednim rejestrze sądowym. Istotną różnicą w stosunku do poprzednich form prowadzenia tej praktyki jest wyłączenie odpowiedzialności partnera za zobowiązania spółki, powstałe w związku z wykonywaniem zawodu przez pozostałych partnerów. Każdy partner ma prawo reprezentowania spółki (o ile umowa nie stanowi inaczej). Spadkobiercy partnera nie mogą wstąpić w miejsce zmarłego chyba, że umowa na to zezwala. Dodatkowo spadkobiercy muszą również wykonywać ten sam zawód co spadkodawca. Ten rodzaj spółki wydaje się najbardziej odpowiednią formą wykonywania zawodu w ramach grupowej praktyki zawodowej.
Ogranicza on skład partnerów do osób wykonujących ten sam zawód. Dodatkowo zwalnia partnera z odpowiedzialności za zobowiązania innych osób. Wykonywanie zawodu lekarza jako podmiotu leczniczego (po dobraniu odpowiedniej jego formy) jest w moim przekonaniu najodpowiedniejsze. Zwłaszcza po zmianie treści aktów prawnych, różnice pomiędzy praktyką zawodową a podmiotem leczniczym wydają się znikome. Warto zwrócić tutaj uwagę na kwestie związane z wymaganiami dotyczącymi pomieszczeń zarówno praktyki zawodowej jak i podmiotu leczniczego. W nowym rozporządzeniu (z 25 czerwca 2012 roku) obowiązki te zostały praktycznie zrównane.
Z prawnego punktu widzenia, nie ma zatem znaczenia, czy będziemy działać jako podmiot leczniczy, czy też praktyka zawodowa. Obowiązek dostosowanie swoich pomieszczeń do warunków rozporządzenia spoczywa na każdym lekarzu (posiadającym praktykę zawodową jak również działającym jako podmiot leczniczy). Termin składania programów dostosowawczych mija 31 grudnia 2012 roku. Czas, jaki został przyznany lekarzom do wprowadzenia zmian, mija 31 grudnia 2016 roku. Maciej Gibiński
