Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt rozporządzenia w sprawie szczegółowych wymagań sanitarno- -higienicznych dla pomieszczeń, w których dokonywana jest sterylizacja. Przepisy te szczegółowo określają, jak powinny być urządzone pomieszczenia sterylizatornii, jak należy sterylizować poszczególne wyroby i jakie kwalifikacje mają mieć osoby pracujące i nadzorujące pracę w sterylizatornii.
{sms-dostep g2}
Właściwa organizacja pracy
Organizacja pracy i dokumentowanie poszczególnych procesów dekontaminacji jest jednym z głównych warunków, jakie rozporządzenie nakłada na osobę odpowiedzialną za sterylizację. Zgodnie z wymogami prawa, w sterylizatornii trzeba opracować i sprawować okresowe kontrole dotyczące przestrzegania procedur. Należy opracować cztery osobne procedury na postępowanie i kontrole sposobów sterylizacji. Pierwsza z nich ma dotyczyć postępowania z wsadem, czyli z narzędziami, sprzętem medycznym przed, w trakcie i po sterylizacji. Druga procedura ma w jasny i czytelny sposób pokazywać, jakiej metody dekontaminacji mamy użyć w przypadku sterylizacji poszczególnych, różnych rodzajów wsadu.
Trzecia procedura opisuje sposoby przechowywania materiału sterylnego, a czwarta przedstawia zasady utrzymania czystości w obiekcie. Procedury te musi opracować i wdrożyć w życie, tzn. korzystać z nich i kontrolować ich przestrzeganie, kierownik sterylizatornii lub właściciel przychodni, czy gabinetu. Oczywiście można je też opracować samemu. Ponadto kierownik powinien organizować szkolenia personelu w zakresie przestrzegania tych procedur. Informacja o takich wewnętrznych szkoleniach powinna się znaleźć w dokumentacji gabinetu.
Kto może pracować w sterylizatornii
Osoba uprawniona do pracy w sterylizatornii powinna posiadać co najmniej średnie wykształcenie oraz odpowiednie przeszkolenie w zakresie pracy sterylizatornii i zasad działania wszystkich urządzeń. Z kolei kierownik sterylizatornii powinien mieć wyższe wykształcenie medyczne i co najmniej 2 letni staż pracy w sterylizatornii. Na szczęście rozporządzenie dopuszcza sytuacje zatrudnienia osób, które nie spełniają tych wymagań. Dotyczy to jednak tylko tych osób, które już wcześniej pracowały w sterylizatornii.
Nowo zatrudniane osoby będą musiały mieć odpowiednie kwalifikacje. Dotychczasowi pracownicy na dostosowania swojego wykształcenia do wymogów rozporządzenia będą mieli czas do 1 lipca 2014 roku.
Wymagania sanitarnohigieniczne
Szczegółowe plany zorganizowania centralnej sterylizatornii, punktu sterylizacyjnego, czy stanowiska sterylizacji gabinetowej opisane są w artykule: Sanitarne wytyczne na str 26. Przypomnę tylko, że w sterylizatornii muszą być wydzielone poszczególne strefy: materiałów skażonych, czystych, sterylnych oraz strefa dystrybucji materiałów. Rozwiązania przestrzenne muszą być tak zorganizowane, aby na każdym etapie technologicznym zapewniony był jednokierunkowych ruch materiałów od punktu przyjęcia do punktu wydania.
Rozporządzenie wymaga, aby suszenie materiałów odbywało się w urządzeniach myjąco dezynfekujących lub w niezależnych urządzeniach. Po sterylizacji materiałów nie można wycierać.
Procedury utrzymania czystości
Oprócz generalnych procedur opisujących sposoby utrzymania czystości w gabinecie, konieczne jest opracowania procedur szczegółowych, obejmujących przygotowania materiału, mycie z dezynfekcją wstępną, mycie z dezynfekcją zasadniczą oraz kontrolę sterylizacji, konserwację urządzeń sterylizowanych (o ile zachodzi taka potrzeba) i pakowanie.
Wstępnemu myciu należy poddać materiały ostre lub takie, które wymagają rozłożenia, a czynności tych nie można dokonać bez dotykania ich zanieczyszczonych powierzchni. Proces mycia wstępnego i zasadniczego należy kontrolować wizualnie lub stosując odpowiednie wskaźniki. Wyniki tej kontroli trzeba każdorazowo zapisywać w dokumentacji. W przypadku materiałów nieostrych i jednolitych proces mycia można połączyć z dezynfekcją, stosując odpowiednie preparaty.
Dokumentowanie sterylizacji
Są dwa rodzaje dokumentacji sterylizacji. Pierwszy to raporty dzienne z pracy sterylizatornii. W nich trzeba uwzględnić kody i nazwy sterylizowanego wyrobu, ilość sterylizowanych wyrobów oraz kod sterylizatora oraz kod cyklu. Ponadto każdy cykl sterylizacyjny musi mieć osobną dokumentację. W niej zawarte muszą być informacje na temat: osoby odpowiedzialnej, daty i metody sterylizacji, wyniku sterylizacji (wydruk z drukarki lub plik w pamięci autoklawu) kodów sterylizatora i cyklu oraz wyników kontroli chemicznej i kontroli biologicznej (z uwzględnieniem rozmieszczenia wskaźników). Dokumentacja ta musi być na bieżąco zatwierdzana przez pracownika sterylizatornii i musi być przechowywana w takich samych warunkach jak dokumentacja medyczna.
Testy chemiczne, które zostały użyte do kontroli procesu należy przechowywać przez trzy miesiące. Należy też określić termin utrzymania stanu jałowości materiału sterylnego. Wykonuje to osoba odpowiedzialna za sterylizację. Kontrola samego procesu sterylizacji ma polegać na zastosowaniu co najmniej 2 wskaźników chemicznych klasy 5 albo 6 oraz automatycznej rejestracji i archiwizacji parametrów procesu sterylizacji (wydruk z autoklawu lub zapis w pamięci).
W przypadku braku możliwości rejestracji parametrów procesu dodatkowo w należy w każdym cyklu stosować wskaźniki biologiczne oraz wskaźnik chemiczny klasy I, który umieszczony powinien być na zewnętrznej powierzchni bariery sterylnej. Po każdym usunięciu awarii autoklawu należy też użyć wskaźnika biologicznego. Należy stosować 2 wskaźniki w małych autoklawach (do 54 litrów) i 3 w większych.
Autoklawy
Rozporządzenie przewiduje, że co najmniej raz w roku autoklaw oraz wszystkie urządzenia działające w sterylizatornii muszą przejść kontrolę i konserwację. Wszystkie informacje należy wpisać do książki serwisowej. Piotr Szymański
