Farmakoterapia bólu w ginekologii i położnictwie

Międzynarodowe Towarzystwo Badania Bólu określa pojęcie bólu jako ,,nieprzyjemne doznanie zmysłowe i emocjonalne związane z rzeczywistym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek lub opisywane jako takie uszkodzenie”. Powierzchnia odczuwania oraz natężenie bólu zależy od personalnych cech każdego pacjenta, płci, wieku lub od rodzaju przeprowadzonej procedury medycznej. Kobiety ciężarne to szczególna grupa pacjentek, u których przyjmowane leki mogą przenikać przez barierę łożyskową i w konsekwencji doprowadzić do występowania szeregu skutków ubocznych. Efektywna redukcja bólu skraca czas hospitalizacji, zwiększa zadowolenie pacjentek oraz prowadzi do szybszego powrotu do zdrowia [1].

Wybrane przykłady postępowania przeciwbólowego w ginekologii i położnictwie

Farmakoterapia bólu po operacjach ginekologicznych bazuje na podaży: paracetamolu, niesteroidowych leków przeciwbólowych (NLPZ) oraz opioidów. Wdrożenie analgezji multimodalnej, to skuteczny model farmakoterapii bólu, gdyż następuje redukcja poszczególnych dawek leków, częstość występowania objawów niepożądanych ulega redukcji oraz efekt przeciwbólowy jest lepiej zrealizowany [1].

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)

Do najczęściej stosowanych NLPZ w ginekologii i położnictwie należą: ibuprofen, diklofenak, piroksykam, ketoprofen, meloksykam oraz indometacyna. Jednak ich stosowanie w ciąży wymaga ostrożności. W I trymestrze ciąży, NLPZ zwiększają ryzyko poronienia, ponieważ hamują syntezę prostaglandyn, które są niezbędne do prawidłowego rozwoju łożyska. W II trymestrze, w wyjątkowych przypadkach, można rozważyć stosowanie diklofenaku lub indometacyny, ale zachowując szczególną ostrożność. NLPZ mogą również podnosić ciśnienie tętnicze krwi, co wynika z zaburzenia funkcji naczyniowej łożyska. [1].

Paracetamol (acetaminofen)

Paracetamol to najpopularniejszy lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy, stosowany globalnie oraz wykazujący niewielkie ryzyko działań niepożądanych. Acetaminofen to lek pierwszego wyboru w leczeniu od łagodnego do umiarkowanego bólu u kobiet ciężarnych i karmiących piersią. Paracetamol nie przejawia działania teratogennego i toksycznego na płód, nie ingeruje w funkcje płytek krwi oraz nie podrażnia błony śluzowej żołądka. Lek ten to również doskonały wybór, gdyż nie potęguje ryzyka poronienia, przedwczesnego porodu oraz obumarcia płodu [1].

Metamizol

Metamizol, należący do pochodnych pirazoliny, jest skutecznym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Jednak nie jest zalecany do stosowania w ciąży i podczas laktacji ze względu na ryzyko działań niepożądanych, które mogą negatywnie wpływać na płód lub noworodka [1].

Kodeina

Kodeina, będąca naturalnym opioidem i alkaloidem opium, wykazuje słabe powinowactwo do receptorów opioidowych. Jej działanie przeciwbólowe wynika z przekształcenia w aktywny metabolit – morfinę. Jednak tylko około 10 proc. dawki ulega tej przemianie. Kodeina nie jest rekomendowana dla kobiet karmiących piersią, ponieważ może przenikać do mleka matki i wywoływać działania niepożądane u dziecka. Ponadto pacjentki będące tzw. szybkimi metabolizerami cytochromu CYP2D6 są szczególnie narażone na przedawkowanie morfiny, co może prowadzić do poważnych powikłań [1].

Kwas acetylosalicylowy (ASA)

Kwas acetylosalicylowy (ASA) jest przeciwwskazany w III trymestrze ciąży, ponieważ zwiększa ryzyko przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego Botalla, co może prowadzić do nadciśnienia płucnego u płodu. Podaż kwasu acetylosalicylowego prowadzi do podwyższonego ryzyka krwawienia do OUN u noworodków, zwłaszcza u wcześniaków ze względu na hamowanie przez ASA funkcji agregacyjnej płytek krwi. Kwas acetylosalicylowy również może wpływać na opóźnienie lub osłabienie czynności porodowej macicy [2].

Przykłady niefarmakologicznych metod łagodzenia bólu porodowego

Oprócz farmakoterapii, istotną rolę w łagodzeniu bólu porodowego odgrywają metody niefarmakologiczne, które są bezpieczne dla matki i dziecka.

Immersja wodna

Immersja wodna, to procedura polegająca na zanurzeniu w wodzie kobiety podczas porodu. Zmniejsza dolegliwości bólowe związane ze skurczami macicy oraz działa relaksacyjnie na rodzącą. Oprócz korzyści związanych ze zmniejszeniem intensywności bólu, immersja wodna działa pozytywnie na psychikę rodzącej kobiety, gdyż czuje się ona rozluźniona i zrelaksowana. Optymalna temperatura wody powinna wynosić 34–37°C, ponieważ wyższa temperatura może prowadzić do hipertermii płodu oraz zaburzeń metabolicznych i sercowo-naczyniowych. Rodząca powinna przebywać w wodzie około 30 minut, personel powinien dbać o czystość wody i natychmiast usuwać wszystkie wydaliny. Podczas immersji wodnej temperatura kobiety rodzącej oraz akcja serca płodu powinny być monitorowane. Warto wiedzieć, że gdy temperatura ciała kobiety przekroczy 37,5°C lub nastąpi motyw zagrożenia życia matki lub płodu należy niezwłocznie przerwać immersję wodną [3].

Masaż

Masaż podczas porodu, to popularna metoda łagodzenia bólu porodowego ze względu na widoczne rezultaty w zmniejszeniu bolesności skurczów porodowych i bólów krzyża. Możliwości zastosowania masażu mogą dotyczyć całego porodu lub tylko podczas występowania skurczów macicy [3].

Podsumowanie

Nadzór nad bezpieczeństwem farmakoterapii bólu w ginekologii i położnictwie to ważny element opieki nad pacjentką, dzięki któremu możliwa jest poprawa komfortu oraz jakości życia kobiety w położnictwie i ginekologii.

• „ Ból w ginekologii i położnictwie jest złożonym zjawiskiem, którego odczucie zależy od indywidualnych cech pacjentki oraz rodzaju procedury medycznej.
• „ Farmakoterapia multimodalna, łącząca paracetamol, NLPZ i opioidy, jest najskuteczniejszą strategią łagodzenia bólu, minimalizującą ryzyko działań niepożądanych.
• „ Paracetamol jest lekiem pierwszego wyboru dla kobiet ciężarnych i karmiących, ze względu na niskie ryzyko działań niepożądanych i braku wpływu na płód.
• „ NLPZ powinny być stosowane ostrożnie, zwłaszcza w I i III trymestrze ciąży, ze względu na ryzyko poronienia i powikłań płucnych u płodu.
• „ Metody niefarmakologiczne, takie jak immersja wodna i masaż, są bezpiecznymi i skutecznymi sposobami łagodzenia bólu porodowego, poprawiającymi komfort rodzącej.

Autor:

mgr farm. Gabriela Lewandowska

Farmaceutka

Ukończyła studia na kierunku farmacja na Wydziale Farmaceutycznym z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Obecnie pracuje w aptece szpitalnej Mazowieckiego Szpitala Specjalistycznego im. dr. Józefa Psarskiego w Ostrołęce.

Zobacz wszystkie artykuły autora - ta opcja może wymagać zalogowania na stronie